سازمان انتقال خون ايران بالاترين و تنها مرجع تصميمگيري در زمينه تامين و توزيع خون و فرآورده هاي خوني سالم در ايران است. اين سازمان در سال ۱۳۵۳ تاسيس شد.
پيشينه
پيش از سال ۱۳۲۴ انتقال خون هاي پراکنده در ايران در بيمارستان هاي مختلف انجام مي شده است ولي در اين مورد شواهد قابل اعتمادي وجود ندارد. پس از آن در سال ۱۳۳۱ به طور هم زمان«بانک خون ارتش» توسط دکتر محمد علي شمس و مرکز انتقال خون شير و خورشيد سرخ سابق توسط دکتر احمد آژير، تاسيس و شروع به کار نمود. در زمينه تهيه فرآورده هاي خون، مرکز خون ارتش از ۱۳۴۰ به بعد اقدام به تهيه فرآوردههاي سلولي(گلبول قرمز متراکم و پلاکت متراکم) و پلاسمايي(رسوب کرايو و پلاسماي منجمد تازه) در حد محدود نمود و در همين سال ها بود که با همکاري انستيتو پاستور ايران اقدام براي پالايش پلاسما و تهيه فرآورده هاي آن صورت گرفت. با تأسيس سازمان انتقال خون ايران در سال ۱۳۵۳ کوشش هاي چند ساله به ثمر رسيد و انتقال خون در ايران قانونمند شد. در واقع قبل از سال ۱۳۵۳ مراکز متعددي در ايران با امکانات محدود در بيمارستان ها، ارتش و شير و خورشيد سرخ جهت تامين خون بيماران نيازمند فعاليت مي کردند ولي با تأسيس سازمان انتقال خون در ايران به همت دکتر فريدون علا در سال ۱۳۵۴ اين سيستم وارد مرحله جديدي شد.
در حال حاضر سازمان انتقال خون در ايران بالاترين و تنها مرجع تصميم گيري در زمينه تامين و توزيع خون و فرآورده هاي خوني سالم در سطح کشور است و تمامي تصميم گيري ها در ارتباط با فراورده هاي خوني مستقيما به اين سازمان مربوط است. در ابتدا تمام هزينه هاي اين سازمان از بودجه کل کشور به صورت کمک تامين مي گرديد. در سال ۱۳۵۸ در پي تجديد نظر کلي در بودجه کشور، سازمان انتقال خون به عنوان يک دستگاه دولتي وابسته به وزارت بهداري در آمد و تابع مقررات عمومي دولت گرديد. مشکل عمده نبود تشکيلات منظم براي جلب اهداکنندگان بود. سرويس هاي دولتي و خصوصي(بجز تا حدودي مرکز خون ارتش)، متکي به داوطلبين حرفهاي بودند که اغلب از افراد محروم جامعه بودند و در مقابل وجه ناچيزي، علي رغم بر خوردار نبودن از سلامت کافي، اقدام به خون دادن مي نمودند.[۱] پس از پيروزي انقلاب در تاريخ ۳۰/۳/۱۳۶۳ اساسنامه سازمان انتقال خون ايران تصويب شد و پس از تصويب اساسنامه، در جهت شکل دادن به ساختار اجرايي و تشکيلات سازمان، سه معاونت توليد و فني، پژوهشي و آموزشي و ادراي و مالي طراحي و به اجرا درآمد. سازمان به وسيله يک شوراي عالي پنج نفره مرکب از افراد متخصص به انتخاب وزير بهداشت، درمان و آموزشي پزشکي اداره مي شود. در سال ۱۳۷۴ طرح شبکه خون رساني کشور در شوراي عالي تصويب و مورد اجرا گزارده شد. بر اساس اين طرح سازمان انتقال خون ايران در قالب نه پايگاه منطقهاي آموزشي به اجراي برنامه ها و مسئوليت هاي محوله که در ستاد مرکزي سازمان تهيه و هماهنگ مي گردد، مي پردازد.[۲]
فعاليت ها در سطح کشور
از ابتداي تاسيس سازمان تا سال ۱۳۵۷ بجز سازمان مرکزي سه پايگاه شيراز، اهواز، مشهد فعال بوده و در حال حاضر ۱۱۳ مرکز انتقال خون خدمات خون رساني را در سراسر کشور به عهد دارند. در حال حاضر مراکز کليه استان هاي کشور داراي پايگاه هاي انتقال خون هستند که در آن ها بخش هاي آزمايشات غربالگري بر روي خون هاي اهدايي، تهيه فرآورده و کنترل کيفي وجود دارد. هم چنين ۳۵شهرستان نيز داراي مراکز انتقال خون هستند که مجهز به امکانات براي انجام کليه فرآيندهاي تهيه فرآورده و آزمايشات غربالگري هستند و بر روي تک تک کليه واحدهاي اهدايي آزمايشات غربالگري جهت بررسي عفونت با ويروس هپاتيت B، ويروس هپاتيت C، ويروس HIV و آزماش سرولوژي براي بيماري سفيليس و ساير آزمايشات لازم را انجام مي دهند.[۳]
وظايف
همکاري با بيمارستان ها در حل مشکلات انتقال خون، تامين خون سالم و کافي، مشارکت در مراقبت از بيماران، بسيج اهداکنندگان داوطلب و بدون چشم داشت مادي گسترش شبکه پايگاه هاي انتقال خون، ارائه آموزش مداوم براي کارمندان سازمان در کليه زمينه هاي خدماتي براي دستيابي به کارمندان ماهر و ورزيده، اطلاع رساني عمومي در ارتباط با مزاياي اهداء خون و نياز به اهداء خون، تدوين خط مشي هاي آموزشي و پژوهشي.[۴]
درمانگاه ها
درمانگاه مشاوره هپاتيت: درمانگاه مشاوره هپاتيت از سال ۱۳۷۳ فعاليت خود را جهت شناسايي و آموزش و راهنمايي بيماران مبتلا به هپاتيت B و هپاتيت C آغاز کردهاست. از فعاليت هاي اين درمانگاه آموزش بهداشت به بيماران خاص از قبيل تالاسمي، هموفيلي و ارائه خدمات مشاورهاي قبل از ازدواج براي افراد مبتلا به هپاتيت مي باشد.
درمانگاه مشاوره ايدز: مراجعين به اين درمانگاه اهداکنندگاني هستند که در زمينه ايدز و آزمايشات آن سؤالاتي دارند. درمانگاه مشاوره ايدز از سال ۱۳۷۴ شروع به کار نموده است.
درمانگاه تالاسمي: درمانگاه تالاسمي از سال ۱۳۷۴ شروع به فعاليت نموده است. بيماران تالاسمي ماژور، اينترمديا، آلفا تالاسمي و سيکل تالاسمي جزء طيف بيماران اين مرکز هستند. اين مرکز داراي گروه فوق تخصصي هماتولوژي، گوارش، قلب، غدد، روانپزشک، پزشک متخصص داخلي و پزشک عمومي مي باشد که درمان بيماران را به صورت دورهاي به عهده دارند.
فلبوتومي
در درمانگاه فلبوتومي به بيماراني که با تشخيص پزشک معالج خود و تأييد آزمايشگاه مبتلا به پلي سيتمي(در اصطلاح عاميانه غلظت خون) هستند خدمات درماني ارائه مي شود. با استفاده از فلبوتومي حجمي از خون بيمار جدا شده و با مايعات تزريقي جايگزين مي شود و از اين طريق به درمان بيماري فرد کمک مي شود. درمانگاه فلبوتومي درماني از سال ۱۳۶۲ شروع به کار کرده است.
همافرز
درمانگاه همافرز از سال ۱۳۶۳ راه اندازي شده است. همافرزيس روشي است که در طي آن اجزايي از خون فرد دهنده(سلول هاي خون يا پلاسما) جدا شده و مابقي خون مجدداَ به فرد تزريق مي شود. همافرزيس علاوه بر اين که نوعي اهدا(اهداي يکي از اجزاي خون بر حسب نياز) محسوب مي شود، در درمان برخي از بيماري ها نيز کاربرد دارد.[۵]
اهداي خون
اهداي خون زماني صورت مي گيرد که فردي سالم داوطلبانه درخواست کند که مقداري از خونش را براي مصارف درماني و نجات جان انسان ها اهدا کند.
انواع اهداي خون
اهداي حرفهاي: در اين نوع اهدا، فرد به ازاي دريافت پاداش اقدام به خون دادن مي نمايد.
اهداي جايگزين يا فاميلي: در اين نوع اهدا يکي از آشنايان يا اقوام فردي که نيازمند به خون است اقدام به اهداي خون مي نمايند. يکي از اهداف سازمان انتقال خون ايران حذف کامل خون جايگزين تا پايان سال ۸۲ بوده است.
اهداي داوطلبانه: در اين نوع اهدا فرد بطور داوطلبانه و فقط با انگيزه ايثار و نوع دوستي اقدام به خون دادن مي نمايند.
اهداي اتولوگ: در اين نوع اهدا باشرايط خاصي که توسط پزشک يا کارشناس طب انتقال خون مشخص مي شود، خون گرفته شده از فرد براي همان فرد درمواقع ضروري مورد مصرف قرار مي گيرد.[۶]
افراد واجد شرايط براي اهداي خون
افرادي که در سنين ۱۷ تا ۶۰ سال باشند و از نظر جسمي و روحي شرايط مناسبي داشته باشند. آن ها هم چنين بايد وزن بالاتر از ۵۰ کيلوگرم داشته باشند و بايد از اهداي خون قبلي آن ها حداقل ۸ هفته گذشته باشد(به شرط اين که تعداد دفعات اهداي خون در سال بيشتر از ۴ بار نشود. نکتهِ ديگر اين است که افرادي که مبتلا به کم خوني و بيماري هاي قابل انتقال از طريق خون باشند نمي توانند خون خود را اهداء کنند.[۷]
پي نوشت ها:
1- سايت سازمان انتقال خون ايران.
2- همان.
3- روابط عمومي سازمان انتقال خون ايران.
4- همان.
5- همان.
6- بروشور اطلاعاتي سازمان انتقال خون ايران.
7- همان.
منبع: ويكي پديا