مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۸ سه شنبه ۲۵ تير -اِثَّلاثا ١٣ ذو القعده ١٤٤٠ - Tuesday july 2019
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  276   بازدید    تاریخ درج مطلب  29/12/1396    
 
 
از وفات امام حسن(ع) تا پایان غیبت صغری

برهه دوم زندگی امام عصر(ع) از زمانی شروع شد که سایه پدر را از دست داد و خود عهده دار منصب امامت گردید. این دوران که می توان آن را دوران حیرت و محنت30 شیعیان نامید بر دوستداران اهل بیت(ع) بسیار سخت گذشت و آنان آزمون سرنوشت سازی را پشت سر گذاشتند. از یک سو فرقه ها و نحله های گوناگونی پیدا شدند که در رابطه با امامت افکار و اندیشه های متضادی داشتند و مردم را به شبهه و تردید می انداختند و شیعیان به دنبال ملجأ و مرجعی می گشتند31 تا بتوانند در این عرصه خطرناک در پناه او بمانند و از افکار اندیشه خود به دفاع برخیزند.
این مسأله به اندازه ای شدت یافته بود که مسعودی می نویسد:(مردم پس از امام حسن(ع) بیست طایفه شدند و هریک بر باور وعقیده ای بودند.32)
از سوی دیگر دشمن احساس کرده بود که امام یازدهم(ع) فرزندی دارد از این روی در صدد دستگیری و نابودی وی برآمده بود.
مجموعه این حوادث فضای حیرت و سرگردانی را دو چندان می ساخت و به فرموده امام رضا(ع):(... ولابد من فتنة صمّاء صیلم یسقط فیها کل ولیجة وبطانة وذلک بعد فقدان الشیعة الثالث من ولدی.33)
بعد از درگذشت سومین فرزندم [امام حسن] فتنه فرا گیر و طاقت فرسایی فرا می رسد که بسیاری از خوبان و نخبگان در آن فرو می افتند.
در این برهه از زندگانی مهدی موعود(ع) مسائل و حوادثی پیش آمد که جای بحث و بررسی دارد:
1. امامت در خردسالی:
از آنچه تاکنون آوردیم روشن شد که امام یازدهم(ع) از آغاز ولادت مهدی(ع) دو وظیفه اساسی و حسّاس را عهده دار شد و از انجام آن نیز به درستی به در آمد.
* حمایت و حفاظت از امام زمان(ع) در برابر حکومت خون آشام عباسی.
* اثبات وجود امام و اعلام امامت او به عنوان امام دوازدهم.
حفظ این دو موقف بزرگ با توجه به سلطه دستگاه جبار عباسی بسیار دشوار بود. امام حسن(ع) با تدبیر و تعهدی که داشت مهدی(ع) را از هرگونه خطر و حادثه ای مصون نگهداشت و در فرصت های مناسب به یاران و دوستان ویژه و مطمئن امامت و جانشینی او را اعلام کرد.
پرسشی که در این جا مطرح می شود آن است که چگونه مهدی(ع) در پنج سالگی به امامت رسید و عهده دار این مسؤولیت خطیر و بزرگ گردید. آیا این مسأله جنبه استثنائی داشت یا امری بود معمولی و عادی؟
در باور ما شیعیان امامت در سنین کم محذوری ندارد و نمونه های دیگری نیز داشته است.

قرآن مجید به عنوان محکم ترین سند معارف دینی از افرادی نام می برد که در خردسالی دارای حکمت و نبوت شدند. این نشانگر آن است که در میراث پیام آوران الهی مسأله پیشوایی در کودکی پدیده نوظهور نبوده و نیست:
(یا یحیی خذا الکتاب بقوة وآتیناه الحکم صیّباً 34)
ای یحیی! کتاب را به نیرومندی بگیر و در کودکی به او دانایی عطا کردیم.
درباره نبوت حضرت عیسی(ع) می فرماید:(فأشارت الیه قالوا کیف تکلم من کان فی المهد صبیّاً. قال انی عبدالله آتانی الکتاب وجعلنی نبیّاً)35.
به فرزند اشاره کردند پس گفتند: چگونه با کودکی که در گهواره است سخن بگوییم.
کودک گفت: من بنده خدایم. به من کتاب داده و مرا پیامبر گردانیده است.
بنابراین مسأله امامت در سنّ کودکی نخستین بار نبوده است که مورد اعتراض واقع شده بلکه پیش از امام زمان دربین انبیا نمونه های فراوان داشته و نیز امامان قبل از حضرت: امام جواد و امام هادی(ع) هم در خردسالی عهده دار امامت شده بودند.
2. نماز بر پیکر پدر:
امام حسن(ع) در آستانه ارتحال قرار گرفت. چند روزی کسالت شدید پیدا کرد. خلیفه از این امر آگاه شد. و به دستور وی گروهی از سران دولت و گروهی از پزشکان به منزل امام یازدهم رفتند تا ضمن مداوای حضرت و کسب وجهه عمومی اوضاع و شرایط را زیر نظر بگیرند و رفت و آمدها را به کنترل در بیاورند اگر صحنه مشکوکی در رابطه با جانشینی و امامت پس از امام حسن(ع) دیدند آن را گزارش کنند36.
تا این که در تاریخ هشتم ربیع الثانی سال 260 هـ . ق. امام حسن(ع) در شهر سامرا چشم از گیتی فرو بست و به جوار حق شتافت.
شیخ مفید می نویسد:(فلما ذاع خبر وفاته صارت سرّ من رأی ضجة واحدة عطلت الأسواق ورکب بنوهاشم والقواد وسائر الناس الی جنازته فکانت سرّ من رأی یومئذ شبیهاً بالقیامة فلما فرغوا من تهیئته بعث السلطان الی ابی عیسی ابن المتوکل یأمره بالصلاة علیه.37)
زمانی که خبر وفات امام حسن(ع) پخش گردید سامرا غرق در عزا شد بازارها تعطیل گردید بنی هاشم و مأموران دولت و سایر مردم به سوی خانه امام حرکت کردند. در آن روز گویی قیامتی بر پا شد... هنگامی که مقدمات غسل و تشییع تمام شد حاکم عباسی به فرزند متوکل [ابو عیسی] دستور داد بر جنازه امام یازدهم نماز بگزارد.
نقل دیگر آن است که پس از درگذشت امام حسن(ع) و غسل و کفن وی جعفر(برادر امام) در کنار جنازه حاضر شد تا بروی نماز بگذارد ناگهان کودکی از لابه لای جمعیت به جلو آمد و جعفر را از کنار پیکر پدر کنار زد و خود بروی نماز گزارد38.
در این جا دو نکته در خور بحث و بررسی است:
1 . آیا غسل دادن کفن کردن و نماز گزاردن بر پیکر امام معصوم با دیگر افراد فرق دارد؟

2 . بر فرض این که امام مهدی(ع) بر جنازه پدر بزرگوارش نماز گزارده باشد چگونه می توان تصور کرد که با وجود مراقبان وجاسوسان خلیفه و کنترل اوضاع ایشان دستگیر نشد و به آسانی در میان جمعیت ظاهر گردید؟
غسل دادن کفن کردن و نماز گزاردن بر میّت مسلمان واجب کفایی است و همه مسلمانان وظیفه دارند که به این امور اقدام کنند. سزاوارتر به این امر خویشان میّت هستند و به نظر بسیاری از فقها اجازه آنان نیز در این مسأله شرط است39.
نسبت به امامان معصوم(ع) روایاتی داریم که: امام معصوم را جز امام معصوم نباید غسل دهد(وطبعاً نباید نماز بگزارد) در این زمینه کلینی در کافی سه حدیث از امام رضا(ع) نقل کرده که حاصل آن ها عبارت است از:
(الأمام لایغسله الا الأمام)40.
یا امام صادق می فرماید:(...فیما اوصانی به ابی(ع) ان قال: یا بنیّ اذا انامت فلا یغسّلنی احد غیرک فان الأمام لایغسّله الاامام.)41
از سفارش های پدرم [امام باقر(ع)] این بود که فرمود: فرزندم! هنگامی که من از دنیا رفتم جز تو کسی مرا غسل ندهد; زیرا امام را جز امام غسل نمی دهد.
آنچه در این مسأله به ذهن می آید آن است که: آیا این روایات در پایه ای هستند که اصلی کلی و اعتقادی را به وجود آورند که بتوان به همه امامان معصوم(ع) گسترش داد و آن را پذیرفت یا خیر؟
به نظر ما در این مسأله اشکالاتی وجود دارد که به برخی از آن ها اشاره می کنیم:
1 . سه روایتی که کلینی از امام رضا(ع) نقل کرده است قابل اعتماد نیستند; زیرا در سلسله سند هر سه حدیث معلی بن محمد بصری قرار دارد که به نظر رجالیّون(مضطرب الحدیث والمذهب)42 است; از این روی نمی شود به روایات وی اطمینان پیدا کرد. به همین خاطر علامه مجلسی هر سه حدیث را ضعیف دانسته است.43
2 . مضمون کلی این روایات ناسازگاری دارد با آنچه برای شماری از امامان معصوم(ع) در رابطه باغسل دادن و کفن کردن و نمازگزاردن بر جنازه شریف آنان رخ داده است.
* امام حسین(ع) در کربلا به شهادت رسید و امام چهارم(ع) را به اسارت بردند و نبود که بر جنازه پدر نماز بگزارد.
* امام رضا(ع) در طوس به شهادت رسید و امام جواد(ع) در مدینه زندگی می کرد و نبود که آن عزیز راغسل دهد و کفن کند و بر جنازه اش نماز بگزارد.
* امام موسی کاظم(ع) در بغداد شهید شد و امام رضا(ع) در مدینه بود و نبود که پیکر آن عزیز را غسل دهد و کفن کند و بر آن نماز بگزارد.
در این موارد از لحاظ ظاهری حضور امام بعدی و غسل دادن و نماز گزاردن بر پیکر امام پیشین امکان عادی نداشته است.
3 . نکته دیگر آن است که معمولاً خلفای بنی امیه و بنی عباس در برخی از مقاطع تاریخ سلطه همه جانبه داشتند و بر تمام مسائل و حوادث تسلط خود را گسترده بودند از آن جمله نمازگزاردن بر جنازه بویژه جنازه کسانی که دارای موقعیت اجتماعی بودند و از شخصیت های مذهبی علمی سیاسی و... به شمار می آمدند خود یا نمایندگان آنان نماز می گزاردند. امامان معصوم(ع) نیز اصراری بر مقاومت در برابر آنان نداشتند و به قانون و سنت اجتماعی پایبند بودند. بنابر نقلی هنگامی که امام حسن مجتبی(ع) از دنیا رفت سعید بن العاص که امیر و والی مدینه بود برای نماز بر امام حسن(ع) آماده شد. امام حسین(ع) نیز حضور داشت و به وی فرمود:(تقدم فلو لا السنة لما قدّمتک.44)
جلو بایست اگر سنت و روش خلفا این نبود تو را پیش نمی انداختم.
یا فرمود:(تقدم فلولا ان الأئمة تقدم ما قدمناک)45.
جلو بایست که اگر چنان نبود که امرا و پیشوایان در نماز می بایست جلو باشند تو را پیش نمی انداختم.
عبارات فوق حکایت ازآن دارد که امام حسین(ع) بر خلاف میل باطنی والی مدینه را برای نماز گزاردن بر پیکر برادر پیش انداخت.
درباره نماز گزاردن مروان بن حکم والی مدینه بر جنازه ام کلثوم در زمان امام حسین(ع) نیز نوشته اند که آن حضرت به مروان فرمود:(لولا السنّة ما ترکته یصلی علیها)46
اگر رعایت قانون و سنت اجتماعی نبود نمی گذاشتم او بر پیکر ام کثلوم نماز بگزارد.
* بر جنازه امام کاظم(ع) سندی بن شاهک نماز گزارد.47
* امام رضا(ع) را به دستور مأمون غسل دادندو او بر جنازه آن حضرت نماز گزارد.48
* واثق بالله بر پیکر امام جواد(ع) نماز گزارد.49
* ابو عیسی فرزند متوکل عهده دار نماز بر پیکر امام حسن عسکری شد.50
این موارد نشانگر این است که آن چنان نبوده است که غسل بر پیکر امام معصوم و نماز گزاردن بر آن را حتماً باید امام معصوم بر عهده گیرد بلکه همان گونه که ملاحظه کردید,مواردی بر خلاف آن نقل شده است.
البته اگر از ناحیه حکومت فشار نبود و آنان مانعی ایجاد نمی کردند و سنت های اجتماعی اجازه می داد امام معصوم(ع) را جز امام معصوم غسل نمی داد و بر معصوم جز معصوم نماز نمی گزارد.
شاید مقصود از روایات فوق هم همین باشد.
4 . آخرین نکته آن است که در روایات و کتابهای تاریخی مواردی آمده: گروهی که معصوم نبوده اند عهده دار تجهیز و نماز بر بدن امام معصوم شده اند از جمله: نماز گزاردن بر امام حسین(ع) و دفن آن حضرت و دیگر شهدای کربلا از سوی قبیله بنی اسد.51

یا نقل شده: امام موسی بن جعفر(ع) در آخرین لحظه های عمر شریف به سندی بن شاهک می فرماید: که یکی از دوستان و موالیان ایشان را(که اهل مدینه بوده و در خانه عباس بن محمد در بغداد می زیسته است) حاضر کند تا امر غسل و کفن وی را به عهده بگیرد.
می افزاید:(انا اهل بیت مهور نسائنا وحج صرورتنا واکفان موتانا من طاهر اموالنا وعندی کفن واریدان یتولی غُسلی وجهازی مولای فلان52)
ما خانواده ای هستیم که: مهر زنان و پول حج و کفن مردگان ما از مالهای پاک خودمان است. من کفنی آماده دارم و دوست دارم که غسل و تجهیز مرا فلانی که از یکی از دوستان ماست انجام دهد.
راوی می افزاید: چنین هم شد.
از این سخن استفاده می شود که امام(ع) غسل و سایر مسائل مربوط به میت را منوط به حضور معصوم بعدی ندانسته و این گویای آن است که دیگران هم می توانند آن امور را انجام دهند.
بدین سان می یابیم که با بررسی سند و دلالت روایات مربوط به غسل امام معصوم به وسیله امام معصوم و در نظر گرفتن قرائن و شواهد تاریخی که بدان اشاره کردیم در حدّی نیستند که مبنای اعتقادی غیر قابل تغییری را به وجود آورند. از این روی کلیت این سخن را که امام معصوم را جز امام معصوم غسل نمی دهد و یا جز او بر وی نماز نمی گزارد نمی توان پذیرفت.
از آنچه گفتیم روشن شد سخن کسانی که اصرار می ورزند بر این که ثابت کنند بر پیکر امام حسن(ع) فرزند شان امام مهدی(ع) نماز گزارده مبتنی بر مسأله ای ست که تحقیق و تتبع خلاف آن را ثابت می کند و یا دست کم کلیّت آن را نفی می کند.
به گونه ای هم می شود بین دو دیدگاه جمع کرد.(یعنی دیدگاه آنان که می گویند: امام مهدی(ع) بر جنازه امام حسن نماز گزارد و دیدگاه آنان که می گویند: ابو عیسی نماز گزارد) که بگوییم دو نماز بر جنازه امام حسن عسکری گزارده شده: در جمع و آشکارا و در خلوت و نهانی.
و این نکته را می توان از این روایت استفاده کرد که راوی می گوید:(... فلما صرنا فی الدار اذا نحن بالحسن بن علی(ع) علی نعشه مکفناً فتقدم جعفر بن علی لیصلی علی اخیه فلما هم بالتکبیر خرج صبی... فجبذ برداء جعفر بن علی وقال: تأخر یاعمّ فانا احق بالصلاة علی ابی فتأخرجعفروقداربدّوجهه واصفر...53)
[ابوالأدیان] می گوید: هنگامی که به خانه امام حسن(ع) رسیدیم وی را در حالی دیدیم که کفن شده بود. برادرش جعفر جلو افتاد تا بر جنازه امام نماز بخواند. هنوز تکبیر را نگفته بود که کودکی بیرون آمد و لباس جعفر را گرفت و او را از جنازه کنار زد و فرمود: ای عمو کنار بایست که من از تو برای نماز گزاردن بر پدرم شایسته ترم.
جعفر نیز در حالی که رنگ از چهره اش پریده بود کنار رفت.
از این روایت استفاده می شود نمازی که امام مهدی(ع) بر بدن امام حسن(ع) خوانده در خانه امام و در میان افراد خاص برگزار شده و نماز ابوعیسی ,در میان جمع و نماز رسمی بوده است.
از این جا روشن می شود که اگر بپذیریم امام مهدی(ع) بر پیکر پدر بزگوارش نماز گزارده و دستگیر نشده به این جهت بوده که این حضور به گونه ای انجام گرفته که جز خویشان و یاران و دوستان خاص کس دیگری در آن جمع حضور نداشته است. امام زمان(ع) در میان این عده ظاهر شده و مراسم نماز انجام گرفته و ایشان صحنه را ترک کرده است.
این مسأله جنبه عادی و معمولی داشته نه اعجاز و غیر عادی.
البته این در فرضی است که اصل حضور امام را در سامرا به هنگام در گذشت امام حسن(ع) بپذیریم و اثبات کنیم اما اگر این مسأله را نتوانستیم به اثبات برسانیم و یا دست کم در ادله آن احتمال خلاف دادیم نیازی به این مباحث نیست.
منبع: سایت حوزه

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :0.0 از 5 امتياز است.


12345
0 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 115143 -1 -1

اخلاق
ادیان و مذاهب
مهدویت
اهل بیت (ع)
فلسفه و عرفان
احکام اسلامی
قرآنی
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse