مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۳ شنبه ۱ آذر -اِسَّبِت ٢٩ محرم ١٤٣٦ - Saturday November 2014
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  1240   بازدید    تاریخ درج مطلب  11/6/1389    
 
 
بانكداري اسلامي(بانكداري بدون ربا)

نهادهاي مالي اسلامي در سال هاي گذشته رشد چشمگيري را به دنبال داشته اند. اکثر اين نهادها، در جهت تخصّصي شدن حرکت کرده، اصول و مباني ماليه اسلامي را به صور مختلف براي استفاده نيازهاي جامعه به کار گرفته اند. حتّي نهادهاي مالي غير اسلامي هم به علّت اهمّيت خاصّ بازارهاي مالي اسلامي، فعاليت خود را در اين زمينه توسعه و رونق داده اند. در اين ميان نقش بانک هاي سرمايه گذاري يا مؤسّسات تأمين سرمايه اسلامي بسيار با اهمّيت است که در بعضي کشورهاي اسلامي به آن توجّه مي شود.[1] چون بانک ها نقشي تخصّصي در جهت به روز کردن فعاليت نهادهاي مالي(پولي و سرمايه اي) و به خصوص بازار سرمايه و نهادهاي صنعتي کشور را دارند، بانکداري غير ربوي به عنوان جايگزيني راه گشا، مطرح شده است.
 
تاريخچه بانکداري:

با تعقيب شديد کليسا عليه دريافت بهره و منع مشروط آن در مذاهب يهود، فعاليت بانکداري و صرافي و ربا خواري منحصراً در اختيار قوم يهود قرار گرفت. و در مذهب يهود منع گرفتن بهره منحصراً به منع دريافت بهره از هم کيشان يهودي، تفسير شده است. بعلاوه ورود طلا و نقره فراوان از آمريکا و رفع ممنوعيت دريافت بهره در آئين مسيح بر اثر فتواي "جان کالوين" رهبر پروتستان ها به افزايش فعاليت هاي بانکي کمک زيادي نمود و بانک هاي مختلفي تأسيس شدند که تا به امروز فعاليت آن ها ادامه دارد.[2] بنابر اين دريافت سود و ربا، ماهيت بانکداري موجود در آئين يهود و مسيحيت را تشکيل مي دهد.
 
بانکداري در ايران و نقش اقتصادي آن:

بانک شاهنشاهي ايران در سال 1267 تأسيس شد. بدين ترتيب بانک تدريجاً مرکز معاملات پولي و بازار سرمايه ايران شد و مؤسسه مزبور قدرت اقتصادي کامل و تسلّط قوي بر عمليات بازار پيدا کرد و نرخ بهره و نبض بازار تابع سياست پولي و اعتباري آن گرديد. بعد از اين زمان به ترتيب بانک هاي ملّي و سپه و ساير بانک ها تأسيس شدند.[3] در ايران نيز بانکداري مبتني بر سود و بهره بوده است. بانک ها وجوه لازم را از سرمايه داران کوچک و پس انداز کنندگان گرفته و جمع آوري کرده و به کساني که بخواهند عمليات اقتصادي انجام دهند يا عمليات خورد را توسعه دهند، وام مي دهد. بانک ها از تفاوت نرخ پولي که به سرمايه گذارها بابت بهره مي پردازند و از بهره اي که از وام گيرندگان و بازرگانان دريافت مي کنند، ارتزاق مي نمايند. بانک ها مي توانند براي هدايت پس انداز و براي سرمايه گذاري مولّد و بر حسب درجه سودمندي وام هاي درخواستي مشتريان، نرخ هاي متفاوت بهره تعيين نمايند.[4]

مباني بانکداري ربوي و غير ربوي:

در بانکداري متعارف(ربوي) سپرده گذاران هيچ مسئوليتي در قبال فعاليت هاي بانک ندارند و نتايج عمليات بانکي سود باشد يا ضرر، هيچ فرقي براي آنان ندارد و بانکدار متعهّد است در هر وضعيتي اصل سپرده و بهره آن را در موعد مقرّر به سپرده گذار بپردازد. در بخش اعطاي وام هم، وقتي بانک وام  مي دهد، رابطه مالکيتي خود را از آن وام قطع کرده و به مالکِيت متقاضي در مي آورد و او متعهّد مي شود در سر رسيد هاي معين اصل وام و بهره آن را به بانک برگرداند. نظام بانکي ربوي سعي کرده صنعت بانکداري را از درگير شدن با اقتصاد حقيقي دور کند. به طوري که در اکثر کشور ها، بانک ها از سرمايه گذاري مستقيم در فعاليت هاي اقتصادي، خريد سهام شرکت ها، حتّي خريد اوراق قرضۀ قابل تبديل به سهام منع شده اند. اين در حالي است که با حذف سيستم بهره و بانکداري مبتني بر آن، ماهيت بانکداري متحوّل مي شود و بانک ديگر تنها به عنوان يک مؤسسه گردش وجوه نيست، و سپرده گذاران، بانک ها و بنگاه هاي اقتصادي ديگر به صورت عناصر مجزّي از هم نيستند. سود و زيان بانک ها و به دنبال آن سود و زيان سپرده گذاران، بستگي به عملکرد و موفقيت بنگاه ها دارد. پس در ساختار غير ربوي علاوه بر آن که بانک ها و مردم به يکديگر متعهّد بوده و مسئوليت دارند، بانک ها در چرخه اقتصادي نيز فعاليت دارند تا بتوانند پاسخگوي سپرده گذاران باشند.[5]

ساز و کار تجهيز منابع در بانکداري اسلامي:

تفاوت هاي دو نوع بانکداري ربوي با غير ربوي عمدتاً در مسأله تجهيز منابع و اعطاي تسهيلات مي باشد. روش هاي تجهيز منابع در بانکداري بدون ربا عبارتند از:
1- سپرده هاي قرض الحسنه جاري؛ که مانند ساير بانک ها، ماهيت قرض دارد، و اشخاص حقيقي و حقوقي مي توانند با افتتاح حساب قرض الحسنه جاري، وجوه مورد نظر خود را به بانک سپرده و دسته چک دريافت کنند و سپس از طريق نوشتن چک به هر اندازه و به هر صورتي که مايل باشند، مطابق مقرّرات بانک از موجودي خود برداشت کنند. به موجودي اين گونه حساب هاي سودي تعلّق نمي گيرد و وجوه اين حساب به مقتضاي عقد قرض به مالکيت بانک در آمده و جزء منابع بانک خواهد بود و در نتيجه بانک ها مي توانند از طريق عقود بانکي، سرمايه گذاري کرده و کسب سود کنند.
2- سپرده قرض الحسنه پس انداز؛ که اين حساب نيز ماهيت قرض دارد که افراد سپرده گذار با دريافت دفترچه پس انداز حق برداشت از حساب خود را در هر زمان دارند. وجوه اين حساب نيز به مالکيت بانک در آمده و بانک ها بخشي از آن را به اعطاء قرض الحسنه و بخشي ديگر را از طريق عقود و تشويق مردم به پس انداز، پاره اي از اولويت ها، امتيازات و جوايز نقدي و غير نقدي به صاحبان اين حساب ها مي پردازند.
3- سپرده سرمايه گذاري مدّت دار؛ که اين سپرده ها را افراد به قصد انتفاع از سرمايه نقدي خود در بانک سپرده گذاري مي کنند. اشخاص حقيقي يا حقوقي، سرمايه نقدي خود را با عنوان وکالت به بانک تحويل مي دهند و بانک بعد از کسر ذخاير احتياطي، مابقي را از طريق عقود بانکي سرمايه گذاري مي کند. بانک ها بازپرداخت اصل سپرده سرمايه گذاري مدّت دار را متعهّد مي شوند، ولي ميزان سود از ابتدا معلوم نيست، بانک ها بعد از پايان دورۀ مالي، سود واقعي را محاسبه کرده و بعد از کسر سهم بانک و حقّ الوکاله بانک، مابقي را به عنوان سود قابل تقسيم، بين صاحبان سپرده هاي سرمايه گذاري تقسيم مي کنند.[6]
 
پي نوشت ها:
[1]. مؤسسۀ عالي بانکداري؛ مجموعه سخنراني ها و مقالات بانکداري اسلامي، تهران، خورشيد، 1378، چاپ اوّل، ص 210.
[2]. برزگر، صادق؛ بانکداري، بي جا، 1350، چاپ اوّل، ص 10-7.
[3]. پيشين، ص 18-12.
[4]. پيشين، ص 57-56.
[5]. مؤسسه عالي بانکداري؛ مجموعه سخنراني ها و مقالات بانکداري اسلامي، تهران، خورشيد، 1378، چاپ اوّل، ص 218-215.
[6]. پيشين، ص 218-21.

نويسنده: داوود رحيمي سجاسي
منبع: پژوهشكده باقرالعلوم(ع)

 

 

 

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :3.0 از 5 امتياز است.


12345
1 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 11666 -1 -1

کامپیوتر
هوافضا
صنایع الکترونیکی
نجوم
مقالات عمومي
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse