مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۳ جمعه ۳ مرداد -اِجُّمعَة ٢٧ رمضان ١٤٣٥ - Friday july 2014
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  3368   بازدید    تاریخ درج مطلب  29/8/1389    
 
 
ليزوزوم

هر ياخته يوکاريوتي داراي گروهي از اندامک هاي سيتوپلاسمي به نام ليزوزوم هاست که عمل اصلي آن ها گوارش درون ياخته‌اي و برون ياخته‌اي است. ليزوزوم ها کيسه‌ هاي محتوي آنزيم هاي هيدرولاز اسيدي يک غشايي هستند. غشاي ليزوزوم شبيه غشاي پلاسمايي است ولي مقدار ليستين آن زيادتر و ضخيم‌تر از غشاي ميتوکندري است و قابليت تلفيق با غشاهاي ديگر از جمله وزيکول هاي آندوسيتوزي را دارد که علت آن زياد بودن ليپيدهاي غشايي است. ليزوزوم ها در سلول هاي گياهي، جانوري و تک سلولي ها وجود دارند. باکتري ها ليزوزوم ندارند. ليزوزوم ها را در حکم کيسه ‌هاي خودکشي و يا نارنجک درون سلولي مي‌ نامند که تخريب غشاي آن مي ‌تواند موجب تجزيه مواد و اجزاي درون سلول و در نتيجه ليزوزوم ها از غشا و ماده زمينه حاوي آنزيم هاي مختلف تشکيل شده است.

آنزيم هاي ليزوزومي
 
آنزيم هاي ليزوزومي عمل هيدرولازي دارند و ساختمان گليکوپروتئيني دارند. اين آنزيم ها در PH اسيدي فعالند و PH مناسب عمل آن ها حدود 5 - 4.5 است. در ليزوزوم انواع مختلفي از آنزيم هاي هيدرولازي وجود دارند که تعدادي از آن ها عبارتند از: آنزيم هاي هيدروليز کننده پروتئين ‌ها شامل پروتئاز و پپتيدازها. مثال هاي اين دسته از آنزيم‌ها عبارتند از کاتپسين، کربوکسي پپتيدازA ،B ، C و گلوتامات کربوکسيلاز. آنزيم هاي هيدروليز کننده ليپيدها مانند استرازها، فسفوليپازها. گلوسيدازها که بر روي مواد قندي اثر مي ‌گذارند مثل آنزيم آلفا 1 و 4- گلوکوزيداز، بتا گلوکورونيداز، آريل سولفاتازA ، B بتا گالاکتورونيداز و آلفا مانوزيداز آنزيم هاي هيدروليزکننده اسيدهاي نوکلئيک مانندDNase ، RNase. فسفاتازها مثل اسيد فسفاتاز، فسفودي استراز، فسفاتيديک اسيد فسفاتاز.

سنتز آنزيم هاي ليزوزومي
 
سنتز آنزيم هاي ليزوزومي با دخالت ريبوزوم هاي متصل به شبکه آندوپلاسمي و فرضيه پپتيد نشانه است. گليکوزيلاسيون اين آنزيم ها ضمن سنتز آن ها در فضاهاي شبکه آندوپلاسمي دانه‌دار انجام مي‌ شود و پردازش آن ها نهايتا پس از انتقال به دستگاه گلژي صورت مي ‌گيرد. آنزيم هاي ليزوزومي داراي مانوز 6 - فسفات است که به عنوان نوعي نشانه براي انتقال آن ها از شبکه آندوپلاسمي به ديکتيوزوم ها و سپس به ليزوزوم‌هاي اوليه است. مانوز 6-فسفات نشانگر يا علامت پروتئين هاي ليزوزومي است.

 

ساختار غشاي ليزوزوم
 
مطالعات نشان مي‌ دهد که گليوکوپروتئين به مقدار زياد در اين غشاها وجود دارد. اين پروتئين ‌ها به شدت گليکوزيله شده‌اند و بطور قابل توجهي در مقابل تجزيه توسط هيدرولازهاي اسيدي ماتريکسي ليزوزوم مقاومند و ليزوزوها را به صورت يک مجموعه بسته نگه مي ‌دارد. غشاي ليزوزوم قابليت تلفيق با ساير غشاها را دارد و از مقدار زيادي ليستين تشکيل شده است. غشاي ليزوزوم بوسيله آنزيم هاي درون آن تا حدي گوارش مي ‌يابد. اما بطور دائم ترميم مي ‌شود، اين عمل نياز به انرژي زياد دارد و از آن جايي سلول مرده نمي ‌تواند انرژي را تامين کند در نتيجه آنزيم‌هاي هيدرولازي درون ليزوزوم آزاد شده و سبب از بين رفتن اندامک ها و خود سلول مي ‌شوند.

در غشاي ليزوزوم پمپ هاي پروتئيني وابسته به ATP وجود دارند که با مصرف انرژي پروتون H+ را وارد ليزوزوم مي‌ کند تا محيط اسيدي با PH حدود 4،5 تا 5 ايجاد کرده و شرايط اسيدي براي آنزيم‌هاي هيدرولازي ليزوزوم فراهم و شيب PH را در غشاي ليزوزوم برقرار نمايد که نتيجه آن PH پايين‌ تر از 5 در ماتريکس ليزوزوم است. از طرف ديگر تراکم يون هاي H+ در مجاورت سطح دروني غشاي ليزوزوم زياد است و PH بسيار کاهش يافته و حتي تا حدود 2 مي ‌رسد و اين PH پايين ‌تر از PH مناسب براي فعاليت آنزيم‌ هاي هيدرولازي ليزوزومي يعنيPH 4 -5 است. در نتيجه آنزيم‌ هاي هيدرولازي ليزوزوم بر روي غشا خود تاثير ندارند. يون ها هم در اين عمل محافظتي نقش دارند. سطح دروني ليزوزوم پوشش گليکوپروتئيني دارد که از غشا محافظت مي ‌کنند.

عوامل مخرب غشاي ليزوزوم
 
عوامل مختلفي سلامت و تماميت غشاي ليزوزوم را از بين مي‌ برد که عبارتند از:
عوامل مکانيکي: مثل ضربه، لغزش ها، ارتعاشات و صوت هاي موسيقي.
عوامل فيزيکي: مانند گرما و سرماي بيش از حد، انجماد و گرم کردن مجدد.
عوامل صوتي: صداي رعد و برق، امواج ناشي از شکست ديوار صوتي.
عوامل شيميايي و هورموني: افزايش CO2، اکسيژن يوني، سيليس، قلع و روي، سموم.
هورمونهاي جنسي يا استروئيدها، ويتامين‌هاي قابل حل در چربي(A،D،E و K)، عده‌اي از آنتي بيوتيک ها و برخي آنزيم هاي تجزيه کننده از عوامل شيميايي مخرب غشاي ليزوزوم هستند. کورتيزول نقش پايدارکننده غشاي ليزوزوم را دارد.
عوامل زيستي: مانند ويروس ها، عوامل روحي مانند تنش، اضطراب، شوک، خستگي، کار سنگين از عوامل مخرب غشاي ليزوزوم هستند. آرامش رواني، اکسيژن کافي و تغذيه مناسب از عوامل پايدارکننده غشاي ليزوزوم مي ‌باشند.

انواع ليزوزوم
 
چهار نوع ليزوزوم در نظر گرفته مي ‌شود که اولي ليزوزوم اوليه و سه تاي بعدي ليزوزوم ثانويه خوانده مي ‌شوند.

ليزوزوم اوليه
 
اندامک هاي تک غشايي با ماده زمينه‌اي متراکم داراي آنزيم‌هاي هيدرولازي هستند که از بخش دور يا ترانس دستگاه گلژي مشتق شده ولي هنوز فعاليت آنزيمي خود را آغاز نکرده‌اند. ليزوزوم اوليه را پروتوليزوزوم نيز مي‌ گويند.
 
ليزوزوم ثانويه

هتروفاگوزوم: که به نام هاي هتروليزوزوم، فاگوليزوزوم، واکوئل هاي هيدروفاژي يا واکوئل هاي دگرخواري نيز ناميده مي ‌شوند. اين ليزوزوم ها از تلفيق ليزوزوم هاي اوليه با وزيکول هاي حاوي مواد برون سلولي مانند حفره‌هاي فاگوسيتوزي يا پينوسيتوزي يا اندوزوم ثانويه تشکيل مي‌ شوند. سپس مواد برون سلولي يا بيگانه بوسيله آنزيم هاي هيدروليزي ليزوزوم اوليه حذف مي‌ شود. برخي باکتري ها از جمله باکتري جذام از عمل دگرخواري مصون مي ‌ماند و به خوبي در ليزوزوم‌ها زنده مي‌ ماند.
اتوفاگوزوم: که به نام هاي ليزوزوم هاي اتوفاژيک، اتوليزوزوم، واکوئل خودخوار و سيتوليزوزوم نيز خوانده مي‌ شود. اين نوع از ليزوزوم ها از تلفيق ليزوزوم هاي اوليه با واکوئل ‌هاي حاوي مواد سلولي مانند ميتوکندري، ميکروبادي‌ ها و اندامک ‌هاي پير و فرسوده ايجاد مي ‌شوند. گاهي قطعاتي از شبکه آندوپلاسمي، بخشي از سيتوپلاسم سلول را احاطه کرده، با ليزوزوم اوليه ادغام مي ‌شود و به ليزوزوم ثانويه که همان اتوفاگوزوم است تبديل مي‌ شود و آنزيم هاي آن مواد را تجزيه و هضم مي ‌کنند. تشکيل اين ليزوزوم ها براي مبارزه با فقر غذايي، انجام تمايزهاي ويژه مانند حذف برخي اندامک‌ها، حذف محتويات سلول براي تشکيل آوندهاي چوبي و يا حذف بخش هاي اضافي مانند حذف مجراي مولر در پرندگان، تحليل رفتن دم در دوزيستان در هنگام دگرديسي صورت مي‌گيرد.

اجسام باقي مانده يا ليزوزوم کرينوفاژي:

چنان چه عمل گوارش در ليزوزوم‌هاي ثانويه کامل نباشد، اجسام باقي مانده تشکيل مي ‌شود. ليزوزوم‌ هاي حاوي اين اجسام باقي مانده را جسم باقي مانده يا ليزوزوم کرينوفاژي نيز مي‌ نامند که داراي شکل نامنظم است. کرينوفاژي پديده‌اي که حذف ترشحي را امکان پذير مي ‌سازد.

اجسام متراکم يا تلوليزوزوم:

برخي از مواد آندوسيتوزي و اگزوسيتوزي در برخي وزيکول هاي گوارشي باقي مي ‌مانند و اجسام متراکم يا تلوليزوزوم را تشکيل مي ‌دهند و اغلب فعاليت هيدرولاري ندارند.

نقش هاي ليزوزوم
 
گوارش درون سلولي: مواد گوناگون به روش‌هاي فاگوسيتوزي و اتوفاژي به ليزوزوم‌ها مي ‌رسند. گوارش آن ها توسط آنزيم‌هاي ليزوزومي درون ليزوزوم ها صورت مي‌ گيرد و مواد حاصل از گوارش با عبور از غشاي ليزوزوم به سيتوزول مي ‌رسند و مسير سوخت و ساز خود را مي ‌گذرانند.

گوارش برون سلولي:

براي مثال سلول هاي استخوان خوار(استئوکلاست ها) که در مغز زرد استخوان قرار دارند با آزاد کردن هيدرولازهاي ليزوزومي موجب تخريب سلول هاي استخواني مي‌ شوند. دخالت در تمايز سلولي و از بين بردن اندامک ها، دخالت در پديده اتوليز و مبارزه با فقر غذايي.

دخالت در ايمني سلول ها:

 ليزوزوم ها باکتري ها و ويروس هاي وارد شده به سلول را توسط آنزيم هاي خود تخريب مي‌ کند و از بين مي ‌برد.

تجمع مواد سمي از جمله جيوه در ليزوزوم ها

ليزوزوم هاي گياهي با داشتن آنزيم هاي مختلف از جمله آلفا آميلاز، نوکلئازها در گوارش درون سلولي و برون سلولي و فرآيندهاي رشد و نمو دخالت دارند.

 

 

 

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :4.0 از 5 امتياز است.


12345
27 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 14685 -1 -1

تغذیه
بیماری ها
داروشناسی
سلامت جامعه
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse