مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۳ چهارشنبه ۹ مهر -اِلأَربِعا ٦ ذو الحجه ١٤٣٥ - Wednesday October 2014
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  8920   بازدید    تاریخ درج مطلب  15/1/1390    
 
 
بهترين روش هاي درمان گرفتگي بيني

فصل سرما كه از راه مي ‌رسد سر و كله خيلي از مشكلات هم پيدا مي ‌شود و در اين ميان سرما‌خوردگي و آنفلوآنزا از عمده بيماري‌ هايي هستند كه در اين فصول سراغ افراد مي ‌آيند. در زمستان سرما بيشتر از آلرژن ‌هاي محيط داخل خانه، شما را كه فردي حساس هستيد تحت تأثير قرار مي ‌دهد. از جمله مشكلات ناشي از سرماي زمستان، گرفتگي بيني است كه معمولا خود را با آبريزش، گرفتگي و عطسه نشان مي ‌دهد. اين گرفتگي راه تنفس از بيني را مسدود مي‌ كند يا كاهش مي‌ دهد در نتيجه شما مجبور مي ‌شويد از دهان نفس بكشيد و برخي دردسرها تازه از اين جا شروع مي ‌شوند. چرا كه هواي سرد زمستان به خاطر كاهش رطوبت بسيار خشك و سرد است و اين سرما و خشكي وارد دهان و حلق مي شود و علاوه بر خشكي دهان، گلودرد را به همراه دارد.

 

ايمن شدن در برابر سرما

بيني دماي هوايي را كه وارد ريه‌ ها مي‌ شود، تنظيم مي‌ كند. حتي زماني كه در هواي سرد قرار مي ‌گيريد بيني تلاش مي ‌كند دماي هواي طبيعي ورودي به ريه ‌ها را حفظ كند. بنابراين در صورتي كه دماي هوا سردتر يا گرم‌تر از حد متعادل بيني باشد، باعث گرفتگي بيني و آبريزش مخاط‌ هاي آن مي ‌شود. سرما با افزايش و غليظ شدن مخاط ‌هاي بيني و ريه باعث گرفتگي شده و در اين شرايط بافت بيني تحريك و منجر به بروز واكنش حساسيت ‌زا مي ‌شود. درست است كه هواي سرد، گرفتگي بيني را ايجاد و تشديد مي‌ كند، ولي با رعايت اصولي مي ‌توانيد اين وضعيت را بهبود ببخشيد. افزايش مخاط بيني يكي از علائم گرفتگي است. بدن هميشه مخاط داخلي را توليد مي‌ كند ولي سرما اين مخاط را غليظ‌تر مي‌كند. در اين فصل مصرف مايعاتي از قبيل آب، چاي و آبميوه مي‌ تواند مخاط را روان و رقيق كند، بنابراين خروج آن ها را آسان ‌تر مي ‌كند و گرفتگي بيني از بين مي ‌رود. در نقطه مقابل مي ‌بايست از مصرف نوشيدني ‌هاي گازدار كه راه‌ هاي هوايي بيني را خشك مي‌كند، خودداري كرد. كنترل هواي بيرون تحت كنترل ما نيست ولي حداقل مي ‌توانيم هواي داخل منزل را در حد متعادل حفظ كنيم. از يك دستگاه بخور يا مرطوب كننده براي مبارزه با سرما و خشكي محيط استفاده كنيد تا هواي تنفسي شما مرطوب و گرم شود. گرفتگي يا احتقان بيني مشكل شايعي است كه افراد زيادي با آن درگير هستند و معمولا با سرما خوردگي معمولي، عفونت سينوسي، آنفلوآنزا و حساسيت يا آلرژي در ارتباط است و ايجاد هر يك از اين عوامل مي ‌تواند باعث بروز گرفتگي بيني شود. پيامد اين حالت ‌ها انسداد بيني است كه باعث مي ‌شود فرد يا اصلا قادر به تنفس از راه بيني نباشد يا از راه بيني به سختي نفس بكشد. به طور كلي گرفتگي بيني زماني رخ مي‌ دهد كه بافت داخل بيني و نيز عروق خوني كه در بيني قرار دارند، متورم شوند و حالت تنگي يا گرفتگي ايجاد كند. در اين ميان حساسيت به برخي مواد هم چون گرد و غبار، گرده ‌هاي گل و گياه، گرده ‌هاي ريز موي حيوانات خانگي و حتي قرار گرفتن در معرض دود سيگار هم مي ‌تواند باعث بروز گرفتگي و حتي تشديد اين حالت شود. البته برخي افراد به طور مزمن دچار گرفتگي بيني هستند و دليل مشخصي براي احتقان وجود ندارد كه به اين وضعيت رينيت غير آلرژيك مي ‌گويند. در برخي از اين افراد كه دچار گرفتگي بيني هستند گاهي آبريزش بيني وجود دارد و در برخي افراد مشاهده نمي ‌شود. البته گرفتگي بيني در افراد بزرگسال و كودكان ممكن است تنها باعث آزار آن ها شود و خطر جدي براي آن ها در پي نداشته باشد؛ ولي در نوزادان كه معمولا از راه بيني تنفس مي‌كنند، گرفتگي مي ‌تواند بسيار خطرناك باشد. در اين ميان درست است كه گرفتگي بيني روي بزرگسالان و كودكان تنها در حد يك آزار است ولي گاهي اين آزار تا حدي مي رسد كه فرد را عاصي و مجبور مي‌ كند به هر روشي متوسل شود تا از اين گرفتگي خلاص شود. علاوه بر اين، گاهي ممكن است تداوم اين حالت براي مدت طولاني تأثير منفي روي گوش‌ ها، شنوايي و نيز نحوه صحبت كردن فرد بگذارد كه به طبع زياد خوشايند نيست. از طرفي گرفتگي بيني مي‌ تواند خواب افراد مبتلا را هم مختل كند و افراد در طول شب دچار كم‌خوابي و بي‌خوابي و در طول روز دچار كسلي و خواب آلودگي شده و هنگام خواب خرخر كنند و حتي ممكن است در حين خواب دچار وقفه ‌هاي تنفسي شوند و همين عامل مي ‌تواند زندگي و كار فرد را نيز تحت‌الشعاع قرار دهد. جديدترين بررسي ‌ها حاكي از آن است كه گرفتگي بيني مي‌ تواند علامتي از وجود آسم در بيماران مبتلا باشد. بنابراين چنان چه در طولاني مدت دچار گرفتگي بيني و آبريزش بيني هستيد و علاوه بر آن، دچار خس‌خس سينه مي ‌شويد، در فعاليت بدني در نفس كم مي ‌آوريد و حتي در خواب دچار مشكل تنفسي مي ‌شويد، حتما به پزشك مراجعه كنيد تا دقيق مورد بررسي قرار گيريد.

از آتش بيارهاي معركه غافل نشويد

به طور معمول گرفتگي بيني بر اثر ويروس يا باكتري ايجاد مي‌ شود كه عمده ترين عوامل ايجادكننده اين حالت سرماخوردگي معمولي يا زكام، آنفلوآنزا و عفونت ويروسي است ولي علاوه بر اين ها مشكلات و عوامل ديگري هم در اين امر نقش دارند. مصرف غذاهاي تند و پرادويه، حساسيت به برخي مواد غذايي هم چون بادام زميني و شير از جمله حساسيت‌ هاي غذايي هستند كه ممكن است با مواجهه با آن ها دچار گرفتگي بيني شويد. استفاده از عطر و لوازم آرايشي و حتي قرار گرفتن در معرض چنين موادي نيز مي‌ تواند گرفتگي بيني را ايجاد يا تشديد كند. در اين ميان فراموش نكنيد كه هرگز در معرض هواي خشك و دود سيگار و انواع دخانيات، گرده ‌ها و گل و گياه‌ هاي معطر قرارنگيريد. برخي بيماري ‌ها هم چون تب يونجه، سينوزيت مزمن و حاد، سردردهاي خوشه‌اي، سرخجه، سرخك، تورم غدد لنفاوي، مشكلات تيروئيدي و سياه سرفه و التهاب ريه مستعد كننده گرفتگي بيني به شمار مي ‌روند. و البته بارداري، استفاده از داروهاي فشار خون و نيز استفاده از برخي انواع داروها، تغييرات هورموني و بروز استرس مي ‌تواند شما را دچار احتقان بيني كند. اما برخي عوامل هم در خود بيني هستند كه عامل بروز گرفتگي مي‌ شوند. پوليپ بيني، انحراف بيني، وجود جسم خارجي در بيني و نيز استفاده بيش ‌از 3 روز از قطره‌ ها و اسپري ‌هاي ضد احتقان بيني مي ‌توانند اين حالت را تشديد كند. معمولا احتقان بيني همراه با گرفتگي است و اغلب فرد در اين شرايط دچار آبريزش هم مي‌ شود ولي اين امر هميشگي نيست. در موارد شديدتر بيماري، فرد ممكن است با عفونت گوش، مشكلات خواب و حتي خرخر روبه‌رو شود. افرادي كه دچار گرفتگي بيني هستند گه گاه تو دماغي صحبت مي‌ كنند و حالت سرماخورده دارند. اكثر اين بيماران به دليل گرفتگي ‌بيني معمولا با دهان باز تنفس مي‌ كنند و همين امر باعث خشكي دهان مي ‌شود. در صورتي كه علائم ذكر شده بيش از 10 روز به طول انجاميد، اگر بيش از 3 روز ادامه داشت، در صورتي كه ترشحات بيني سبز رنگ و همراه با تب و درد سينوس‌ها بود(از علائم عفونت باكتريايي)، اگر مبتلا به آسم يا التهاب ريه هستيد يا از داروهاي خنثي‌ كننده ايمني بدن استفاده مي‌ كنيد و چنان چه در ترشحات بيني خون مشاهده شد يا پس از آسيب وارده به سر شاهد ترشحات شفاف مداوم از بيني خود بوديد، بلافاصله به پزشك مراجعه كنيد. البته درباره اين علائم در كودكان بيشتر مراقب باشيد. اگر كودك تان زير 2 ماه سن دارد و دچار تب شده، اگر كودك آبريزش يا گرفتگي بيني دارد و دچار مشكل تنفسي شده است، هر چه زودتر او را به مركز درماني انتقال دهيد.

اقدامات پزشكي در درمان گرفتگي

به طور كلي داروهايي كه معمولا براي درمان يا بهبود علائم به كار مي ‌روند انواع مختلفي دارند و در هر مورد پزشك بسته به شرايط بيمار و شدت بيماري آن ها را تجويز مي ‌كند.

آنتي هيستامين ‌هاي خوراكي:

اين گروه از داروها معمول ‌ترين داروهايي هستند كه براي آلرژي استفاده مي‌ شوند. آنتي هيستامين ‌ها فعاليت هيستامين‌ ها را كه به عنوان مواد شيميايي در زمان واكنش سيستم ايمني نسبت به آلرژن ترشح مي‌ شوند، كاهش مي‌ دهند. ترشح هيستامين ها منجر به بروز علائم رينيت آلرژيك مي‌ شوند. البته آنتي هيستامين ‌ها تسكين دائمي ايجاد نمي ‌كنند و گرفتگي بيني را نيز كاهش نمي ‌دهند، بلكه تنها به‌ طور موقت علائمي چون عطسه، خارش، ترشحات بيني و كهيرها را تسكين مي ‌دهند. مهم ‌ترين عوارض جانبي اين گروه از داروها خواب آلودگي است و آن هم به خاطر اختلال در عملكرد هيستامين‌ هاست كه انتقال دهنده عصبي سلول‌ هاي مغزي به شمار مي‌ روند. پس در زمان مصرف، از انجام فعاليت ‌هاي مهمي كه نياز به تمركز دارند، خودداري كنيد. اضطراب، تهوع، كاهش ميل جنسي، افسردگي، كاهش اشتها، لرزش، خشكي دهان، مشكل در دفع ادرار، ورم معده و سرگيجه از ديگر عوارض مصرف اين داروها هستند. از انواع آنتي هيستامين ‌ها مي ‌توان به ديفن‌ هيدرامين، كلرفنيرامين، آتاراكس، پرياكتين و فنرگان اشاره كرد. البته در ميان اين داروها، استفاده از ديفن‌ هيدرامين به خاطر تأثير سريع و مؤثر آن در مواقع اورژانسي مفيدتر است. افراد مبتلا به آب سياه، زخم‌ هاي گوارشي، انسداد مجاري ادراري، بزرگي پروستات، آسم، بيماري مزمن ريوي، تيروئيد پركار، فشار خون بالا و بيماري قلبي بايد با احتياط اين دارو را مصرف كنند. در كودكان زير 6 سال هم تنها با دستور پزشك قابل استفاده است. البته نسل جديد آنتي هيستامين‌ ها مسكن نيست و خواب آلودگي كمتري نسبت به نسل اول ايجاد مي ‌كند، ولي بايد تحت نظر پزشك مصرف شود. از جمله اين نسل جديد از آنتي هيستامين ها مي ‌توان به زيرتك(سيتريزين)، آلگرا (فكسوفنادين)، كلارنيكس(دسلوراتامين) و كلاريتين(لوراتادين) اشاره كرد. در اين ميان زيرتك(سيتريزين) كمترين خواب آلودگي و اختلال رواني را ايجاد مي‌ كند و تنها علائم را تسكين مي‌ دهد. از علائم آن هم خواب آلودگي، خشكي دهان، خستگي در همه افراد و درد شكمي، سرفه، اسهال، سردرد و گلودرد در كودكان است. ضمن آن‌ كه از مصرف مسكن ها، داروهاي خواب ‌آور و سست ‌كننده عضلات همراه اين دارو خودداري كنيد.

آنتي هيستامين ‌هاي استنشاقي:

اين دسته از آنتي هيستامين ‌ها در قالب اسپري و فاقد استروئيد هستند و تا بيش از 12 ساعت به كاهش علائم كمك مي‌ كنند. مهم ‌ترين اسپري مورد استفاده قرار گرفته در اين گروه آستلين(آزلاستين) است. اين اسپري‌ ها در افرادي كه به آلرژن‌ هاي فصلي و مواد حساسيت‌ زاي محيطي واكنش نشان مي ‌دهند، بسيار مفيد است ولي در كنار اين ها ممكن است باعث سردرد، احساس تلخي دهان، اضافه وزن، درد عضلاني و سوزش بيني شود. بيماران كليوي بايد از مقادير كم اين دارو استفاده كنند و در صورتي كه قصد حاملگي داريد يا قرار است تحت جراحي قرار گيريد حتما با پزشك درخصوص مصرف اين دارو مشورت كنيد.

ضد احتقان‌ هاي خوراكي و استنشاقي:

 اين نوع داروهاي ضدحساسيتي، عروق خوني بيني را منقبض كرده و توليد مايعي را كه سبب انسداد سينوس‌ ها مي‌ شود، كاهش مي ‌دهد. دو نوع از ضد احتقان‌ ها عبارتند از سودافدرين‌ و فنيل افرين. علاوه بر اين دو نوع، نوع سومي هم با عنوان فنيل پروپانولامين وجود دارد كه به علت خطر بروز خونريزي مغزي مورد تأييد نيست. اين ضد احتقان ‌ها براي درمان گرفتگي بيني و حساسيت افراد به گرده و نيز بهبود علائم ويروسي گرفتگي بيني و سينوزيت مؤثرند و مايع عفوني راه ‌هاي هوايي را خشك مي‌ كند. معمول‌ ترين ضد احتقان‌ هايي كه در غالب موارد مورد استفاده قرار مي ‌گيرند عبارتند از:‌ بكلومتازون، فلوتيكازون(فلوناز)، تريامسينولون، مومتازون، بودسونيد، آتروهيست پلاس، پروفن و اوكسي متازولين‌ها(مانند افدرين). ضد احتقان‌ها با وجود فوايدشان عوارض جانبي هم دارند كه مهم‌ ترين آن ها بي ‌خوابي است كه درست برخلاف خواب‌آور بودن آنتي هيستامين‌ ها عمل مي ‌كنند. در واقع آنتي هيستامين ‌ها و ضد احتقان‌ها عوارض جانبي دارند كه ضد هم هستند و بهترين روش مصرف، تركيب اين دو نوع دارو با يكديگر است كه در اين صورت اثر داروها مضاعف مي ‌شود. از عوارض ديگر ضد احتقان ‌ها مي ‌توان به ناآرامي، مشكل در دفع ادرار، سردرد و افزايش فشار خون اشاره كرد و بهترين زمان مصرف، چندين ساعت پيش از خواب است. استفاده بيش از 3 روز از اين اسپري‌ ها باعث عود گرفتگي بيني و حتي تشديد اين وضعيت مي ‌شود.

اسپري ‌هاي غيراستروئيدي بيني:

از نخستين اسپري ‌هاي اين گروه مي‌ توان از سديم كرومولين(نيزال كروم) نام برد. اين اسپري، داروي بي ‌خطري است كه زنان باردار با خيال راحت مي‌ توانند از آن استفاده كنند. اين دارو علائم آلرژي را كاهش داده و تنها ممكن است باعث تحريك ‌پذيري بيني شود. بهتر است چند هفته پيش از شروع فصل آلرژي از آن استفاده كرده و پيش از مصرف، بيني را با محلول نمكي شستشو دهيد تا راه ‌هاي هوايي بيني را تميز كرده و تماس دارو را با مخاط بيني بيشتر كند.

اسپري ‌هاي استروئيدي(كورتيكواستروئيدي) بيني:

اين نوع اسپري ‌ها به خاطر خنثي كردن علائم گسترده‌اي از آلرژي مانند گرفتگي بيني، ترشحات پشت حلق، خارش و عطسه بسيار مؤثرتر از انواع ديگر هستند. اسپري ‌هاي استروئيدي التهاب بيني را كاهش داده و راه هوايي را باز مي ‌كند بنابراين تنفس از راه بيني راحت تر مي ‌شود. اين داروها نيز مانع ترشح هيستامين ‌ها مي ‌گردند و چون براحتي جذب جريان خون نمي‌ شوند، نسبت به استروئيدهاي خوراكي عوارض جانبي كمتري دارند. از معروف ‌ترين كورتيكواستروئيدها مي ‌توان به تريمسينولون آستونيد، مومتازون، فلوتيكازون(فلوناز)، فلونيزوليد، بودنوزيد و بكلومتازون اشاره كرد. يكي از عوارض اين اسپري ‌هاي استروئيدي بيني ايجاد سوراخ در ديواره بيني، استخوان و غضروف جداكننده سوراخ‌ هاي بيني است. عوارض ديگر هم عبارتند از بالا بردن فشار خون، زخم داخل بيني، آب مرواريد، آب سياه، اضافه وزن، پوكي استخوان، افزايش چربي خون، تغييرات رفتاري، سردرد و بي‌خوابي.

ضد احتقان‌ ها را  با احتياط مصرف كنيد

ضد احتقان‌ ها باعث بالا رفتن قند خون در افراد مبتلا به ديابت مي ‌شوند و حتي ممكن است سبب افزايش فشار خون بشوند. بنابراين استفاده از ضد احتقان ‌ها در افراد مبتلا به ديابت و فشار خون بالا توصيه نمي ‌شود. هم چنين بيماران كليوي، افراد مبتلا به اختلالات صرعي، آسم، آب سياه، بيماري تيروئيد، مشكلات دفع ادرار ناشي از بزرگ شدن پروستات به خاطر تداخل ضد احتقان ‌ها با داروهاي مصرفي در اين بيماران و نيز تشديد وضعيت بيماري آن ها نبايد از اين اسپري‌ هاي استفاده كنند. زنان باردار و زناني كه قصد حاملگي دارند بايد پيش از مصرف اين داروها با پزشك مشورت كنند. مطالعات صورت گرفته نشان مي ‌دهد ضد احتقان‌ها ممكن است اثرات مخربي روي جنين بگذارند. هم چنين اثرات اين داروها وارد شير مادر شده و به اين طريق مي ‌تواند روي نوزادان شير خوار اثر بگذارد. پس با احتياط و تحت نظر پزشك اقدام به مصرف اين قبيل داروها كنيد.

درمان ‌‌هاي سنتي براي گرفتگي بيني

در بهبود علائم گرفتگي بيني در دسترس ‌ترين و ساده‌ترين راه ‌هايي كه در زمان ‌هاي اوليه مي ‌توان انجام داد، كارهاي ساده‌اي است كه با كمي حوصله مي ‌تواند شرايط شما را بهتر كند ولي اين ها همگي به طور موقت هستند و براي درمان‌ هاي قطعي‌تر بايد به پزشك مراجعه كنيد. يكي از موثرترين درمان‌ هاي خانگي كه در دسترس همگان قرار دارد، بخور آب جوش يا آب جوش همراه با كمي روغن اوكاليپتوس و استنشاق آن است كه به گرفتگي بيني كمك زيادي مي‌ كند. در روش ديگر نصف قاشق چايخوري سركه را به همراه نمك در يك فنجان آب ريخته بگذاريد بجوشد. پس از سرد شدن از آن به عنوان اسپري خانگي استفاده كنيد ولي در مصرف آن زياده روي نكنيد. هم چنين مي‌توانيد يك تا 2 قاشق تربچه رنده شده را با يك قاشق چايخوري عسل يا سركه سيب مخلوط كرده و آن را استنشاق كنيد. بوييدن بخار سركه سيبي كه در حال جوشيدن است هم انسداد بيني را باز مي‌ كند. مخلوطي از آب به همراه چند قطره اورگانو(پونه كوهي) و بخور آن به ميزان يك تا 2 بار در روز هم مي‌ تواند كارساز باشد. مصرف چاي ‌هاي گياهي مانند چاي بابونه، زنجبيل، نعنا، باديان و چاي سبز اثرات درماني در كاهش گرفتگي بيني دارند. پيشنهاد ديگر براي رهايي از گرفتگي بيني اين است كه محلول آب نمك را بجوشانيد و پس از سرد شدن با يك قطره چكان، در هر سوراخ بيني 2 قطره از آن بچكانيد و منتظر بمانيد شوري آب را در حلق حس كنيد. سپس در بيني خود هوا پر كنيد. اين عمل بيني را شستشو داده و گرفتگي‌ هاي خفيف را رفع مي ‌كند. در واقع نقش درماني ندارد و از علائم آلرژي نيز جلوگيري نمي ‌كند بلكه تنها علائم را بهبود مي ‌دهد. انداختن دانه‌ هاي هل روي ذغال داغ و استنشاق بوي آن هم يكي از بهترين راه ‌هاي حل مشكل گرفتگي است. فراموش نكنيد كه گرفتگي بيني معمولا با دراز كشيدن تشديد مي‌ شود. بنابراين هنگام دراز كشيدن و خوابيدن سر خود را كمي بالاتر از بدن قرار دهيد. در نهايت هم استفاده از برخي اسپري ‌هاي فلفل و نيز تزريق ماده بي‌حسي كه نوعي كورتيزون محسوب مي ‌شود به اعصاب داخل بيني مي ‌تواند گرفتگي را كاهش دهد.

گرفتگي بيني شما از چه نوعي است؟

گرفتگي بيني معمولا به دو شكل در افراد ايجاد مي ‌شود. از شايع ترين عوامل گرفتگي بيني التهاب مخاط بيني است كه در دو حالت رينيت آلرژيك و غير آلرژيك وجود دارد. رينيت آلرژيك همان طور كه از نامش پيداست نوع حساسيت زاي گرفتگي بيني است كه معمولا با علائمي چون گرفتگي، آبريزش و احساس پري بيني، عطسه و خارش همراه است. افراد مبتلا معمولا نسبت به آلرژن ها، مواد حساسيت ‌زاي غذايي، دارويي، شيميايي و استنشاقي واكنش نشان مي ‌دهند. برخي تنها در فصول خاصي كه مواد حساسيت زا فراوان است مانند بهار دچار اين حالت مي ‌شوند و گروهي نيز در تمام طول سال اين مشكل را دارند. رينيت غير آلرژيك نوعي از گرفتگي بيني است كه به دلايل غيرحساسيت ‌زا ايجاد مي ‌شود و ربطي به مواد حساسيت‌ زا ندارد، بلكه برخي عوامل هورموني و استفاده از برخي داروها علت اصلي به شمار مي ‌روند. بارداري، ديابت، قاعدگي و كم كاري تيروئيد مي ‌تواند به دليل تغييرات هورموني ايجاد شده، باعث گرفتگي بيني شود. استفاده از برخي داروها هم مانند قطره‌هاي بيني مي ‌تواند علائم را تشديد كرده و وضعيت بيمار را به حال اول بازگرداند و نيز داروهايي كه براي تنظيم فشار خون در دوران حاملگي به بيمار داده مي ‌شود، از عوامل مستعد كننده به حساب مي ‌آيد.

 

 

 

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :3.8 از 5 امتياز است.


12345
51 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 19531 -1 -1

تغذیه
بیماری ها
داروشناسی
سلامت جامعه
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse