مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۳ سه شنبه ۱۱ شهريور -اِثَّلاثا ٧ ذو القعده ١٤٣٥ - Tuesday September 2014
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  630   بازدید    تاریخ درج مطلب  24/2/1390    
 
 
شاهنامه و اخلاق اسلامي 4

فردوسي مردي به غايت ميهن دوست و غيرتمند و، در نقل مطالب، بسيار امين بوده است. اين خصوصيات فطري در بعضي ابيات شاهنامه نمودار است، چنان که در رزم هماوران و حمله افراسياب، به مصداق حب الوطن من الايمان، گفته است:

دريغ است ايران که ويران شود  
کنام پلنگان و شيران شود(سخن و سخنوران، حاشيه ص 49)

و بيت معروف:

مرا مرگ بهتر ازين زندگي  
که سالار باشم کنم بندگي(جنگ يازده رخ، ص 383)

که حاکي از عزت نفس و مردانگي اوست، يادآور برخي از سخنان حماسي و افتخار آميز سالار شهيدان کربلاست. مانند: اني لا اري الموت الا سعادة و الحياة مع الظالمين الا برما. و امانت داري او از اين ابيات داستان کاموس، به خوبي آشکار است:

سرآوردم اين رزم کاموس نيز   
دراز است و نفتاد ازو يک پشيز
بگفتم بدان سان که دهقان بگفت
نماند از بد و نيک چيزي نهفت
گر از داستان يک سخن کم بدي
روان مرا جاي ماتم بدي(داستان کاموس، ص 340)

ناگفته نماند که نگارنده، در ضمن مطالعه قسمت ‌هايي از شاهنامه، به دو سه نکته برخورد کرده است که ذکر آن ها خالي از لطف نيست. يکي اين که فردوسي هر جا از زنان ياد کرده، بر اثر تمايلات و علايق ديني و غيرت و مردانگي، با توجه به بعضي آيات قرآن کريم، از جمله آيه 54 از سوره احزاب: و اذا سالتموهن متاعا فسئلوهن من و راء حجاب؛ همه آن ها، حتي دختر افراسياب و ديگر دختران توراني را، پوشيده روي خوانده است:

به پرده درون رفت پوشيده روي
بجوشيد مهرش بپوشيد موي(ديدن منيژه و بيژن، ص 369)

منيژه کجا دخت افراسياب
درخشان کند باغ چون آفتاب
زند خيمه زانگه بدان مرغزار
ابا صد کنيزک همه چون نگار 
همه دخت ترکان پوشيده روي 
همه سر و قد و همه مشک موي(داستان منيژه و بيژن، ص 353)

وزان پس بفرمود شاه جهان
که آريد پوشيدگان را نهان
همان دختر شاه پوشيده روي
کسي کو نيايد ز پرده به کوي(رفتارکيخسرو با کسان افراسياب، ص 431)

يکي دخت شاه سمنگان منم
ز پشت هژبر و پلنگان منم...
کسي از پرده بيرون نديده مرا
نه هرگز کس آوا شنيده مرا...(داستان تهمينه دختر پادشاه سمنگان و رستم، ص 158)

نکته ديگر اين است که به سائقه و انگيزه غرايز فطري الهي و بر اثر اعتدال مشرب ديني و توجه به آيات... کلوا من طيبات ما رزقناکم...(جزئي از آيه 55 سوره بقره) و: قل من حرم زينة اله التي اخهرج لعباده و الطيبات من الرزق(آيه 31، سوره اعراف)، و هم چنين حديث نبوي(ص): خير کم من لم يترک آخرته لدنياه و لا دنياه لا خرته و لم يکن کلا علي الناس.(نهج الفصاحه، ص 319)؛ فردوسي طبعاً طالب و دوستدار زن و زندگي خوب و خوش بوده است، چنان ‌که گفته:

اگر شاه ديدم و گر زيردست
و گر پاک دل مرد يزدان پرست
چنان دان که چاره نباشد زجفت
زپوشيدن و خورد و جاي نهفت...
بويژه که باشد به بالا بلند
فروهشته تا پاي مشکين کمند
خردمند و با دانش و راي و شرم
سخن گفتن خوب و آواي نرم...(انوشيروان نامه، ص 693)

چون زن خوبرو باشد و پارسا
مر او را جهان کي شناسد بها؟(داستان شيروي با شيرين، ص 819)

چه کهتر چه مهتر چو شد جفت جوي
سوي دين و آيين نهاده است روي(داستان زال و رودابه، ص 68)

در اين بيت به حديث نبوي(ص) نظر داشته که فرموده است: من تزوج فقد استکمل نصف الايمان فليتق الايمان فليتق الله في النصف الباقي.(نهج الفصاحه، ص 600).

و درباره خوب زيستن و غم جهان را نخوردن، چنين سروده:

نبيني که گيتي پر از خواسته است  
جهاني به خوبي بياراسته است
کمي نيست در بخشش دادگر
همي شادي آراي و انده مخور(سخن و سخنوران، ص 64)

ازو تو به جز شادماني مجوي
به باغ جهان برگ انده مبوي
بپوش و بپاش و بنوش و بخور  
ترا بهره اين است از اين رهگذر(داستان کيخسرو، ص 248 و 254)

خوري يا بپوشي و يا گستري
سزد گر به ديگر سخن ننگري 
کزين سه گذشتن همه رنج و آز 
چه در آز پيچي چه اندر نياز(گودرزنامه، ص 279)

دو بيت اخير، اين رباعي معروف منسوب به خيام را فراياد مي ‌آورد:
آن مايه ز دنيا که خوري يا پوشي
معذوري اگر در طلبش مي ‌کوشي
باقي همه رايگان نيرزد هشدار
تا عمر گرانمايه بدان نفروشي

نکته سوم اين است که فردوسي در عنفوان شباب«در ديه باژشوکتي تمام داشت... و از امثال خود بي‌نياز بود.»(صفا، تاريخ ادبيات، به نقل از چهار مقاله)، اما چون سي‌ الي سي و پنج سال جواني و مال و ثروت و ضياع و عقار خود را بر سر کار شاهنامه گذاشت و در آخر نيز، بر اثر سعايت حسودان و بدخواهان، مورد بي ‌مهري و تعصب سلطان محمود غزنوي قرار گرفت، در پايان عمر به نااميدي و تهيدستي گرفتار آمد، چنان که خود بارها در شاهنامه، به سنت پيشينيان، ضمن شکايت از گردش آسمان بدان اشارت کرده است. اين گونه شکوه‌ ها، که در آثار ديگران شاعران نيز آمده، در تذکره‌ ها و بعضي از منابع ادبي اين گونه‌اي نقل شده که براي مردي آهنين و مقاوم و سخت‌ کوش چون فردوسي، از لحاظ اخلاقي، نوعي کسرشان است که، با آن مايه خردمندي و صلابت، از دست روزگار و اختران آسمان و مظاهر عالم طبيعت گله و شکايت سر دهد! خوشبختانه، او خود در آغاز داستان اردشير بابکان، ضمن اقتباس از مضمون آيه مبارکه انما امره اذا اراد شيئا ان يقول له کن فيکون...(سوره يس، آيه 82)، صريحاً مقدرات انسان را منوط به اراده بالغه و مشيت کامله الهي دانسته است نه گردش آسمان و سعد و نحص اختران. چنان که، بعد از طرح شکايتي از همين دست، بلافاصله آن را به شايستگي جبران کرده است، بدين شرح:

الا اي برآورده چرخ بلند
چه داري به پيري مرا مستمند
چو بودم جوان برترم داشتي
به پيري مرا خوار بگذاشتي
چنين داد پاسخ سپهر بلند
که ‌اي مرد گوينده بي گزند
چرا بيني از من همي نيک و بد
چنين ناله از داشت کي سزد
تو از من به هر باره‌اي برتري
روان را به دانش همي پروري...
از آن جوي راهت که راه آفريد
شب و روز و خورشيد و ماه آفريد
چو گويد بباش آنچه گويد بدست
کسي کو جر اين داند او بيهدست
به يزدان گراي و به يزدان پناه 
براندازه زو هر چه خواهي بخواه(خلاصه شاهنامه، ص 589)

آري، مرد خداشناس از قسمت الهي خشنود و بدان خرسند است و علي وار در دعا مي‌گويد: اللهم الجعلني بقسمک راضيا قانعا و في جميع الاحوال متواضعاً ...(دعاي کميل). 

بيا تا جهان را به بد نسپريم
به کوشش همه دست نيکي بريم
نباشد همي نيک و بد پايدار
همان به که نيکي بود يادگار
همان گنج دينار و کاخ بلند 
نخواهد بدن مرا ترا سودمند(داستان فريدون، ص 26).

 

 

 

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :0.0 از 5 امتياز است.


12345
0 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 21013 -1 -1

اخلاق
ادیان و مذاهب
مهدویت
اهل بیت (ع)
فلسفه و عرفان
احکام اسلامی
قرآنی
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse