مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۳ يکشنبه ۳۰ شهريور -اِلأَحَّد ٢٦ ذو القعده ١٤٣٥ - Sunday September 2014
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  713   بازدید    تاریخ درج مطلب  21/8/1390    
 
 
هنر صفوي

در اوايل قرن دهم هجري يعني در بحبوحه ضعف بازماندگان گورکانان ايران و دوران ملوک ‌الطوايفي، اين سرزمين و حملات پي‌ در پي عثمانيان به اين آب و خاک، دودمان صفويه پا بر صحنهٔ روزگار نهاد. پادشاهان اين سلسله توانستند با در آميختن مذهب و سياست حکومتي واحد با قدرتي عظيم در ايران بوجود آورند و دست دشمنان اين سرزمين را از سرحدات آن کوتاه کنند. مذهب تشيع که از مذاهب مهم اسلامي در اين سرزمين بود، در زمان سلطنت شاه ‌اسماعيل مذهب رسمي دولت صفوي اعلام شد. دوره طولاني و تداوم عمر اين سلسله و استحکام جنبه‌ هاي مذهبي و فرهنگي آن موجب تقويت و تحکيم سنت هنري آن گرديد و محصولات هنري کاملاً ويژگي و مشخصه‌ٔ ايراني داشت. در زمينه دانش و ادبيات اين عصر دوره تنزل و انحطاط آن ها به ‌شمار مي‌ رود و تنها در علوم ديني و الهي کساني چون شيخ بهايي و مجلسي ظهور کردند. دليل اين امر درگيري ‌ها و مشکلات اين سلسله با اقوام ديگر و نيز تعصب شديد صفوي در تشيع مي‌ باشد. اما بازار هنرها رونق داشت و نقاشان و خطاطان بزرگي ظهور کردند که در تاريخ هنرهاي زيباي اين کشور قدر و منزلت فراوان داشتند. از آن جمله کمال‌الدين بهزاد که در زمان تيموري فعاليت داشت اما در دوره صفوي نيز حضور داشت؛ ميرسيدعلي، سلطان محمد، ميرک، عليرضا عباس را مي‌ توان نام برد. در دوره صفوي ايران با ساير ممالک خاور نزديک و اروپا در ارتباط نزديک قرار گرفت. سبک ايراني در شرق عنصر اساسي فرهنگ هنري مغولان هند را تشکيل داد و آن ها در تجربه اين سبک از خود ايرانيان هم مشتاق ‌تر بودند. در ادبيات نيز چنين گرايشي به‌ وجود آمد. سلسله صفوي با ايجاد هماهنگي بين ملت، عظمت از دست رفته ايران را بازيافت و توانست حدود و ثغور ايران را به عهد ساسانيان و شايد وسيع‌تر برساند. فرهنگ هنري ايران در اين زمان دورهٔ جديدي را تجربه کرد که داراي شکوه و عظمت خاصي، هر چند گذرا بود و ماهيت اشرافي ‌تري نسبت به دوره ‌هاي پيشين خود گذاشت. 

نقاشي
 
پس از روي کار آمدن شاه اسماعيل صفوي بسياري از هنرمندان در تبريز گرد آمدند و بعد در دوران شاه طهماسب نقاشان بزرگي مانند ميرک، سلطان محمد و ميرسيد علي شهرت يافتند. در دوران صفويه نقاشي ديواري هم در زمان سلطنت صفويه مخصوصاً از زمان سلطنت شاه ‌عباس اول مورد توجه قرار گرفت. عمارت‌ها و قصرهاي عظيم اين دوران يعني زمان پادشاهي شاه‌ عباس کبير در اصفهان اغلب با نقاشي ‌هاي ديواري تزئين يافته‌اند، مانند جهل ستون، عالي‌قاپو، و هم چنين در شيراز و قزوين نيز نمونه‌ هاي اين نقاشي‌ ها ظهور يافته است. نقاش معروف اين دوران - زمان شاه‌ عباس - رضا عباسي است که شهرتش بيشتر به ‌خاطر پرتره‌ ها و نقاشي‌ هاي بزرگ خويش است. از ويژگي ‌هاي نقاشي ‌هاي رضا عباسي علاوه بر مشاهدهٔ دقيق طبيعت و استفاده از رنگ‌هاي کم‌رنگ است.از نگارگران تبريز سلطان محمد و آقاميرک را مي ‌توان نام برد. ويژگي ‌هاي چشمگير اين مکتب در تذهيب‌ هاي يکي از نسخ خطي خمسه نظامي توسط آقاميرک و سلطان محمد و هنرمندان تبريز مير سيدعلي و ميرزا علي و مظفرعلي اجرا شده است. سلطان محمد نقاش دربار شاه‌ طهماسب بود و برجسته ‌ترين نماينده مکتب تبريز. از ديگر آثار اين مکتب، شاهنامهٔ شاه ‌طهماسبي است که نگاره‌ هاي آن کار استاداني چون ميرمصور، سلطان محمد، آقا ميرک، ميرزاعلي، مظفرعلي، ميرسيدعلي و ... است. در زمان شاه طهماسب پايتخت به قزوين و سپس به اصفهان منتقل شد. از نگارگران مکتب قزوين مي ‌توان صادقي ‌بيگ، سياوش بيگ‌ گرجستاني، نقدي‌بيگ، زين‌العابدين را نام برد. نسخه مشهور شاهنامه قوام ابن محمد شيرازي مربوط به مکتب قزوين است که در موزه رضا عباسي نگهداري مي‌ شود و به خط نستعليق قوام ابن محمد شيرازي کتابت شده است. سبک و روش اين مکتب تا حدودي ارائه مکتب تبريز است اما به‌ تدريج از شدت تزئينات مکتب تبريز کاسته شده و رو به سادگي نهاد و هنرمندان به طبيعت رو آوردند. مکتب اصفهان گر چه وابستگي به اصول سنتي را از دست نداد، اما تجربيات تازه‌اي به دست آورد و نخستين تأثيرات غربي را جذب کرد. همين اقتباس‌ ها به آزادسازي و رهايي نقاشي از تزئين و تذهيب نسخ خطي کمک کرد و نقاشي به صورت هنر مستقلي عرضه شد و بعد چهره ‌نگاري ‌ها افزايش يافت و ترکيب ‌بندي ‌هاي روائي کمتر شد.

 

'محمد زمان' در اين دوران شيوه جديدي عرضه کرد. او توسط شاه‌ عباس دوم براي تحصيل به اروپا اعزام شده در آن جا مسيحي گشت و بعد به هند رفت و بعد از فوت شاه‌ عباس به ايران آمد. شيوه او متأثر از غرب بود. کارهاي او در سطح عالي نقاشي شده و با نمايش دقيق چهره‌ ها و جامه ‌ها و رعايت پرسپکتيو در بناها همراه است. وي روي شاهنامه و نسخه خطي نظامي کار کرده وي بعد از بازگشت مجدداً مسلمان شد. شيوه کار او به ‌وسيلهٔ نقاشان ديگر ادامه يافت و تا روي کار آمدن سبک محمودخان ملک‌الشعرا و ابوالحسن غفاري ملقب به صنيع‌الملک مورد پيروي نقاشان درباري بود. آنچه در هنر صفويان درخور توجه است، يگانگي هنرها در همه شهرهاي هنرخيز ايران است و وحدت سياسي و مذهبي با وحدت هنري همراه بوده است. 

معماري
 
پايتخت صفويان، در آغاز شهر قزوين بود و توسط شاه‌عباس اول به اصفهان منتقل گرديد. شاە‌ عباس اول به معماري باشکوه علاقه زيادي داشت. وي پس از انتقال پايتخت به اصفهان اقدام به ساخت کوشک‌ ها، کاخ‌ها، مساجد و ميدان ‌ها و بازارهاي مجلل کرد. همين مطلب دربارە شاه طهماسب در قزوين نقل شده است. آستانه حضرت معصومه(س) در قم در زمان شاه ‌اسماعيل ساخته شد ولي ساختمان ‌هاي فرعي آن، بعضي در زمان قاجار ساخته شد. شاە عباس شيفته عمران و معماري بود. در دوران او بيشتر بناهاي مذهبي ايران پوشش کاشي‌ کاري يافتند. در آغاز سلطنت شاه عباس مسجد شيخ لطف‌الله در اصفهان ساخته شد که فاقد حياط بود و تالار گنبد‌دار آن از داخل و خارج با کاشي لعابدار رنگين به‌شکل معرق پوشانده شده بود. پس از آن شاه‌عباس در سمت ديگر ميدان بزرگ شاه، مسجد ديگري ساخت. مسجد شاه اصفهان از زيباترين بناهاي مذهبي جهان اسلام است. نام اين مسجد پس از انقلاب به مسجد امام تغيير يافت. آغاز بناي اين مسجد سال ۱۹۹۱ ه. ش و پايان آن سال ۱۰۱۷ ه. ش مي ‌باشد. اين بنا به شيوهٔ چهار ايواني و اوج سنت مسجدسازي هزار ساله ايران است. يکي ديگر از آثار دوران شاه ‌عباس بازسازي مجموعه مرقد مطهر حضرت رضا(ع) است. شاه‌ عباس که با پاي پياده به زيارت آن حضرت رفته بود در سال ۹۷۶ ه. ش وارد مشهد شد و بازسازي مدفن آن حضرت در سال ۹۸۰ ه.ش آغاز شد. اين مجموعه شامل بيش از ۳۰ بناست و معرف بيش از ۵ سده ساختمان‌ سازي و تعميرات است. ۴ صحن قديمي دارد و در زمان جمهوري اسلامي نيز چند صحن به آن ها افزوده است. علاوه بر آن ها، مسجدها، شبستان‌ها، مدرسه‌ها، کتابخانه‌‌ها، نمازخانه‌ها، کاروانسراها، حمام‌ها، بازار و بازارچه‌ها داشته است که اين بناهاي اخير ويران شده‌اند تا مجموعه گسترش يابد. ساختمان گنبد مرقد به‌ دست الله‌وردي خان هم زمان با ساختمان مسجد شيخ لطف‌الله و به دست امير اصفهاني معمار ساخته شده است. از نظر اصالت و استحکام بناهاي دوره صفوي به پاي بناهاي دوره سلجوقي نمي ‌رسد. اما ويژه‌کاري ‌ها و تزئينات بيشتر مورد توجه معماران عهد صفوي بوده است. بناهاي دوران صفوي شهر اصفهان را به‌ صورت موزه‌اي ديدني در آورده است. از بناهاي غيرمذهبي عهد شاه‌عباس کاخ عالي ‌قاپو را مي ‌توان نام برد. اين کاخ با اتاق‌ هاي کوچک و تودرتو و طبقات متعدد و سبک که روي هم قرار دارند، از جهت ظرافت و زيبايي مدت چهار قرن ايرانيان و جهانيان را فريفته خود ساخته است. عالي ‌قاپو در کنار ميدان نقش و روبروي مسجد شيخ‌ لطف‌الله قرار دارد. تعدادي مقبره‌ هاي گنبددار نيز در زمان شاه عباس و پس از او ساخته شده‌اند که مهم ‌ترين آن ها مقبره خواجه ربيع است که در باغي بيرون از مشهد مقدس ساخته شده است. از ديگر مجموعه ‌‌هاي معماري دورهٔ صفوي خانقاه شيخ صفي در اردبيل است که از يک رشته صحن ‌هايي که به گروهي از ساختمان‌ هاي چند ايواني گنبدار ختم مي‌ شود، تشکيل شده است. هم چنين مي توان از کاخ کوچک هشت بهشت و مدرسه کاروانسراي مادرشاه نام برد. از ديگر آثار معماري در زمان صفويان چندين حمام و پل و بازار و سراهاي تجاري در کنار بازارها هستند. بازارها همان روال سنتي کهن را دارند، با سقف گنبدي شکل و سراها تقريباً بازاري با عظمن بيشتر و با طول کمتر و بن ‌بست است. از آثار عام‌المنفعه پل ‌هايي هستند نظير پل هاي روي رودخانه زاينده ‌رود، پل الله ‌وردي‌خان(سي و سه پل)؛ پل خواجو، همين طور کاروانسراهاي بي ‌شماري که در سرتاسر مملکت پراکنده شده‌اند که حاکي از علاقه شاه ‌عباس اول به ايجاد يک سيستم وسيع ارتباطي بوده است و نيز برج و باروها نظير ارگ بم و بقاياي ديوارهاي شهر يزد. از ديگر آثار دوران صفوي حمام‌ها، آب‌انبارها و کتابخانه‌ ها و بناهاي شخصي طبقات بالاي جامعه است. از جمله مجموعه گنجعلي‌ خان در کرمان است که طي سال‌ هاي اخير مرمت شده و به‌صورت موزه مردم‌ شناسي درآمده است. خانقاه‌ ها و مصلاها را نيز بايد از جمله بناهاي اين عهد دانست. از جمله خانقاه و آرامگاه شيخ عبدالصمد اصفهاني در نطنز. از جمله مصلاهاي مشهور، مصلاي طرق در مشهد است. هنر با‌غ ‌آرايي و باغ‌ سازي نيز در اين دوران رونق خاصي يافت. از جمله‌ باغ‌ هاي باقي ‌مانده باغ چهلستون در اصفهان و باغ فين کاشان است. در تزئين معماري به خوشنويسي اهميت داده مي ‌شود و به صورت کتيبه ‌نگاري متجلي مي‌ گشت. اين امر از تحولات خاص در هنر کاشي‌ کاري اين دوره بشمار مي ‌رود. کاخ‌ هاي شاه ‌عباس در اصفهان سبک کهن تالار با ايوان ستون‌ دار با سقف مسطح مانند آپاداناي تخت ‌جمشيد را زنده کرده است. کاخ چهل ستون که تنها ۲۰ ستون دارد و با انعکاس در آب حوض بزرگ آن چهل ستون خواهد شد، زيبايي خاصي را جلوه‌گر ساخته است. 

ساير هنرها
 
هنرمندان سفالگر تکنيک ‌هاي دوره پيش را با اندکي تغيير ادامه دادند. ورود سفال ‌هاي لعاب دار، آبي و سفيد از چين سبب شد که تقليد از آن ها در ايران رواج يابد و در مراکز اصفهان، کرمان، تبريز و محدوده خليج‌ فارس از آن ها سخته شود. در اين زمان شايد نتوان نقشي يافت که اصالتاً ايراني و از تأثير چين عاري باشد. ليکن هنر کاشي و نقش آن رونق زيادي به دست آورد و در آن تحول بسيار ارزشمندي آشکار شد. برجسته‌ ترين نمونه‌ هاي آن در مسجد شاه و مسجد شيخ لطف‌الله و درب امام اصفهان به‌ چشم مي ‌آيد. در زمينه طلاکاري و نقره‌ کاري، ايران دوره صفوي شهرت داشت. هنر تجليد و صحافي از پيشرفت قابل ‌توجهي برخوردار شد. صحافي مقوايي همراه با نقاشي زيرلاکي جايگزين صحافي چرمي تزئيني شد. فن صحافي از برجسته ‌ترين فنون تزئيني ايران گرديد. در دوران صفوي منسوجات از رونق وسيعي برخوردار شد. در اصفهان، يزد و کاشان پارچه‌ هاي ابريشمي توليد مي ‌شد و به اروپاي شرقي و اروپا صادر مي‌ شد. قالي ‌بافي موقعيت بسيار ممتازي به ‌دست آورد و در شهرهاي کرمان، کاشان، يزد، شيراز و اصفهان کارگاه ‌هاي معتبري براي توليد آن بوجودآمد. قالي ‌هاي ترکمن متقاضيان زيادي در آسياي مرکزي داشت و هر ايلي به سبب خاص خود آن‌را تهيه مي ‌کرد؛ اما معمولاً زمينه‌اي از رنگ قرمز يا قرمز متمايل به سياه، با نقوش رنگي به رنگ‌ هاي سبز، آبي و نارنجي و يا سفيد داشتند. در آذربايجان نيز کارگاه‌ هاي قالي‌بافي وجود داشت و با نقوش حيواني و صحنه‌ هاي شکار در اغلب موارد شبيه قالب ‌هاي ساير شهرها بافته مي ‌شد. در دوران صفويه فلزکاري به صورت نوشتن اشعار و نام‌هاي پيامبران و ائمه اطهار بر روي ظروف، همگاني شده بود. صحنه ‌‌هاي بزم و شکار نيز در حاشيه ‌ها و قالب‌ هاي گرد و ترنج ‌شکل کار مي ‌شد. در دوران صفوي هنرمندان مي‌ کوشيدند پيوسته شکل اشياي فلزي را دگرگون کرده و گسترش دهند. هنرهاي ديگري که در دوران صفويان اعتلا يافت، پارچه ‌بافي، زري‌دوزي، ترمه‌دوزي، سرمه‌دوزي و غيره است. 

منبع: مجله الكترونيكي ويستا

 

 

 

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :2.5 از 5 امتياز است.


12345
2 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 28088 -1 -1

سینما
ادبیات
کتاب و کتابخوانی
هنری
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse