مرسوم است كه خانواده عروس اسباب و لوازم زندگي را خريداري كرده و به همراه عروس به خانه داماد مي فرستند كه جهاز ناميده مي شود. گرچه داماد نه شرعاً نه قانوناً حق مطالبه جهاز را ندارد و خانواده عروس چيزي بدهكار نيستند ليكن كار خوبي است. خوب است خانواده داماد و خانواده عروس نسبت به تشكيل زندگي جديد فرزندانشان به مقدار توان كمك نمايند. خانواده داماد براي پسرشان فرش و بعضي وسائل ديگر را تهيه كنند و خانواده عروس هم مقداري از وسائل زندگي را تهيه نمايند.
اين كمك ها براي عروس و داماد در آغاز زندگي بسيار ارزنده است. لازم به تذكر است كه جهاز و اسباب و وسايل زندگي براي تأمين آسايش و رفع نياز است نه به منظور تجمل و خود نمايي، و در اين مورد بايد امكانات مالي خانواده عروس و داماد رعايت شود. اين درست نيست كه داماد و خانوادهاش از خانواده عروس انتظار داشته باشند كه به هر طريق ممكن جهاز مفصلي براي دخترشان تهيه كنند و به خانه داماد بفرستند، و لو به قرض و نسيه كردن و كمگذاشتن از مخارج روزانه شان باشد. خود اين يك نوع ستم و كمال بي انصافي است مخصوصاً نسبت به مستضعفين و طبقه كم درآمد. در رسانه ها و سخنراني ها و نوشته ها از ازدياد در مهر صحبت مي شود، ولي از توقع جهاز مفصل اصلاً صحبتي در ميان نيست. گويا همه پذيرفتهاند كه خانواده عروس به جرم دختردار شدن، بايد بهرحال جهاز كاملي براي دخترش فراهم سازد. زن ها در همه جا مورد تعدي قرار گرفتهاند، و توقع جهاز نيز يكي از اين موارد است. خوب است در مورد تهيه جهاز به خريد اشياء و لوازم ضروري زندگي اكتفا شود و از تشريفات و تجملات زائد زندگي و خريد اشيايي كه در زندگي كم مصرف هستند و جز تنگ كردن جا نتيجهاي ندارند جداً خودداري شود. آيا سزاوار است كه خانواده عروس از هستي ساقط شوند و با قرض و نسيه و آبروريزي، آشياء غيرضروري را تهيه و به خانه داماد بفرستند كه امكان دارد در طول سال يك مرتبه مورد استفاده قرار نگيرند، و اصولاً بدون آن هم مي توان زندگي كرد؟ اصولاً داماد چرا چشمش به جهاز همسرش باشد و اگر چيزي ناقص بود اسباب ناراحتي او را فراهم سازد؟ آيا بهتر نيست كه بهمان مقدار موجود اكتفا كند بلكه از خانواد ه همسرش قدرداني و تشكر نمايد و اگر چيزي را در زندگي كم داشتند خودش تهيه كند.
جهاز حضرت زهرا(س)
در اين جا توجه شما را به جهاز حضرت زهرا(س) و چگونگي تهيه آن جلب مي نمايم:
در جريان ازدواج حضرت زهرا و حضرت علي(ع) چنين نوشتهاند: بعد از خواستگاري و توافق، حضرت رسول(ص) به حضرت علي(ع) فرمود: يا علي براي عروسي چه اندوختهاي داري؟ عرض كرد: يا رسول الله شما از وضع من كاملاً اطلاع داريد، تمام ثروت من عبارتست از: يك شمشير، يك زره، يك شتر. رسول خدا فرمود: تو مرد جنگ و جهاد هستي و بدون شمشير نمي تواني در راه خدا جهاد كني، پس شمشير از ضروريات زندگي تو مي باشد. شتر نيز از لوازم زندگي تو است و بدون آن نمي تواني زندگي كني. بوسيله شتر كار مي كني و مخارج خودت و خانوادهات را فراهم مي سازي، در مسافرت ها هم از آن استفاده مي كني. تنها چيزي كه مي تواني از آن صرف نظر نمايي همان زره است. من هم به تو سخت گيري نمي كنم و براي مهر زهرا به همين مقدار اكتفا مي نمايم، خطبه عقد به همين مهر خوانده شد. يك روز رسول خدا به حضرت علي فرمود: يا علي زره را بفروش و پولش را حاضر كن، تا براي شما جهاز و اسباب خانه تهيه كنم. حضرت علي زره را به بازار برد و به مبلغي در حدود چهارصد تا پانصد درهم فروخت و پولش را خدمت رسول خدا تقديم نمود. رسول خدا مقداري از پول ها را به سه نفر از اصحاب داد و فرمود: براي دخترم زهرا اسباب و لوازم زندگي خريداري كنيد، مقداري از آن را هم به اسماء داد و فرمود: براي زهرا عطر و بوي خوش بخريد، بقيه آن را هم به امسلمه سپرد. اسباب و لوازمي كه براي زهرا خريداري شد عبارت بود از:
1ـ يك پيراهن سفيد 2ـ يك روسري بزرگ 3ـ يك حله سياه خيبري 4ـ دو عدد تشك كتاني 5ـ يك تخت خواب كه از پوست خرما بافته شده بود 6ـ چهار عدد بالش 7ـ يك قطعه حصير هجري 8ـ يك عدد آسياي دستي 9ـ يك كاسه مسي 10ـ يك مشك چرمي 11ـ يك طشت لباسشويي 12ـ يك عدد كاسه براي شير 13ـ يك ظرف آبخوري 14ـ يك پرده پشمي 15ـ يك آفتابه 16ـ يك سبوي گلي 17ـ يك عدد پوست براي فرش
18ـ دو كوزه سفالين 19ـ يك عبا.
اين مجموع جهازي بود كه حضرت رسول(ص) براي دخترش زهرا تهيه كرد. در اين داستان سه نكته مهم قابل توجه است:
اول، اين كه رسول خدا در مورد تعيين مهر با كمال صفا و صميميت و خيرانديشي با دامادش برخورد نمود. شتر و شمشير را چون براي آن جناب ضروري دانست برايش باقي گذاشت و زره تنها را به عنوان مهر قبول كرد.
دوم، جهاز حضرت زهرا را از همين مهر تهيه كرد.
سوم، در خريد جهاز با كمال سادگي رفتار نمود و همين ها را كه ملاحظه فرموديد خريداري كرد. پيغمبر اكرم مي توانست هر طور شده و لو با قرض كردن، جهاز آبرومندي، مطابق معمول روز براي يگانه دختر عزيزش تهيه كند و بگويد: من پيغمبر خدا هستم و دامادم نيز دومين شخصيت اسلام است، بايد مراعات شئون خودم را بنمايم و براي دختر و دامادم جهاز آبرومندي تهيه كنم. اما پيغمبر اسلام مفاسد مسابقه در ازدياد مهر و جهاز را مي دانست و خبر داشت كه اگر مسلمين به اين بليه گرفتار شوند با صدها مشكل اجتماعي و انفرادي مواجه خواهند شد. و به همين جهت ازدواج دخترش زهرا و دامادش حضرت علي را با اين سادگي انجام داد تا براي مسلمين سرمشق باشد، و اين نكتهاي است بسيار قابل توجه. كاش مسلمين از عمل رسول خدا درس مي گرفتند و اين قدر اسباب گرفتاري و دردسر خودشان را فراهم نمي ساختند.
نويسنده: آيت الله ابراهيم اميني
منبع: كتاب انتخاب همسر