براي تعيين سن سه ضابطه وجود دارد: سن زماني يا سن تقويمي که سن افراد را از بدو تولد تا زمان حال مي سنجند و همان سن شناسنامه است.
سن فيزيولژيک بر پايه دگرگوني هاي فيزيولژيک و تحولات ناشي از بيماري هاي مختلف استوار است. چه بسيار افراد کم سال که از نظر سن فيزيولژيک سالمند هستند يعني فرسوده تر از سن تقويمي خود هستند و چه بسا افراد مسن که از نيروي جواني برخوردارند.
سن رواني که براساس حالات عاطفي و هيجاني و نيروي رواني سنجيده مي شود و معمولاً با سن فيزيولژيک تطابق دارد. سازمان جهاني تندرستي دوران مختلف زندگي را پس از گذشتن از سن بلوغ براساس سن تقويمي چنين طبقه بندي کرده است: از ۳۵ سالگي تا ۵۹ سالگي ميان سالي، از ۶۰ سالگي تا ۷۴ سالگي مسني، از ۷۵ سالگي تا ۹۰سالگي پيري و از ۹۰ سالگي به بالا خيلي پير.

● نظريات توصيفي دوران سالمندي

در تعريف و شرح مشخصات فيزيولژيک دوره سالمندي دانشمندان نظريات گوناگوني ارائه داده اند: سالمندي دگرگوني هاي تدريجي در ساخت و ترکيب موجود زنده است و داراي اين ويژگي است که تغييرات، گسترده و دروني است و گرايش به پيشرفت دارد و بالاخره به سوي فساد و اضمحلال پيش مي رود.
آشوف با مطالعه و کالبد گشايي ۴۰۰مورد افراد بالاتر از ۶۵ سال در سال ۱۹۳۷ ميلادي اعلام کرد مرگ طبيعي وجود ندارد و کالبد گشايي ها نشان داده اند که علت مرگ بيماري بوده است و نه پيري.
برخلاف آشوف، وارتين مي گويد: مرگ و مير افراد مسن به علت کهولت است. اخيراً نظريات مختلف ديگري نيز مطرح شده اند از جمله تغييرات رشته هاي کلاژن بافت همبند، نظريه تغييرات مولکولي در ساختمان سلول ها و بالاخره نظريه وراثت که مي گويد يکي از مهمترين علل تاخير يا تسريع علايم پيري، وراثت است.

● نشانه هاي پيري

با اين که در ۷۰درصد افراد مسن تصلب شرائين آترواسکلروز يا فشار خون وجود دارد امروزه ثابت شده است که آترواسکلروز تنها در اثر بالا رفتن سن به وجود نمي آيد و عوامل ديگري از قبيل بهداشت محيط و مسائل بوم شناختي (اکولوژيک)، کمي تحرک و ترس و وحشت و هيجانات و مصرف برخي مواد غذايي مانند چربي ها و قهوه در به وجود آمدن آن از اهميت خاصي برخوردارند. بيماري هاي دوران پيري از سن ۶۰ و ۶۵ سالگي رفته رفته خودنمايي مي کنند. عوارض عروقي و قلبي در سنين بالاي زندگي شايع تر هستند و سکته مغزي و قلبي به علت گرفتگي عروق انتهايي در قلب و مغز گرچه در جوانان نيز ديده مي شود ولي در سالمندان بيشتر است. بيماري هاي استخواني و مفصلي بخصوص پوکي استخوان (اوستئوپوروز) به علت کم شدن قدرت جذب کلسيم و ويتامين D پيش مي آيد و در کنار آن بيماري هاي مفصلي نظير آرتريت روماتوئيد، نرم استخواني و تغييرات استخواني مهره هاي گردن که به علت فشار بر شبکه عصب بازويي ايجاد دردهاي مبهم در دست ها مي کند زياد ديده مي شود.
در ۹۰درصد سالمندان بيماري هاي دستگاه تنفسي بخصوص پارگي حبابچه هاي ششي (آمفيزم) و برونشيت مزمن ديده مي شود. اين عوارض از يکسو به علت تقليل جذب اکسيژن موجب تنگي نفس مي شود و از سوي ديگر خود موجب کاهش جذب اکسيژن مي شود و نارسايي هاي قلبي را شدت مي بخشد. همچنين کليه ها، کبد و لوله گوارش در سالمندان دستخوش تغييراتي مي شوند که مراقبت هاي خاصي ايجاب ميکنند. از ميان بيماريهاي غدههاي مترشح داخلي، بيماري قند ديابت به خصوص نزد سالمندان پرخور و الکلي هاي مسن به ميزان در حدود ۱۵ درصد شيوع دارد.
علت اين بيماري خرابي جزاير لانگرهانس لوزالمعده است. بيماري هاي بدخيم و سرطان ها در دوران سالمندي بيش از ساير دوران هاي زندگي ديده مي شوند.

● پيري زودرس

اگر علايم و عوارض دوران سالمندي قبل از سن ۶۰ سالگي ظاهر شود آن را پيري زودرس مي نامند. عوامل مختلفي در سرعت روند پيري دخالت دارند مانند فشارهاي اقتصادي، مشکلات زندگي، قحطي، قتل، غارت، جنگ، خشونت، اختلافات طبقاتي و نژادي، وجود بي عدالتي در اجتماع و بالاخره نبودن تامين آينده.

● راه هاي پيشگيري از پيري زودرس

براي جلوگيري از بروز پيري زودرس، دانشمندان پيشنهادهاي متعددي ارائه کرده اند. برخي پيشنهادها اگر از دوران کودکي و به صورت پيوسته عمل شود مي تواند اثرات مطلوبي در دوران سالمندي داشته باشد.
به گفته پزشکان مصرف مقدار مناسب کالري براي توليد انرژي لازم با مراعات کم خوري و در عين حال جلوگيري از گرسنگي و بخصوص جلوگيري از تشنگي، عدم مصرف فرآورده هاي الکلي، خودداري از مصرف دخانيات حتي قليان، خودداري از مصرف موادمخدر، خواب آورها و محرک ها، خودداري از مصرف قهوه و کاکائو (اين مواد موجب بالارفتن چربي هاي خون مي شود)، مصرف کمتر چربي بخصوص چربي هاي جامد، مصرف متعادل چربي هاي مايع (روغن زيتون و ساير روغن هاي گياهي)، امساک در مصرف مواد قندي بخصوص قند سفيد (ساکاروز)، ۸ ساعت خواب در شبانه روز، رعايت تعادل بين کار جسمي و فعاليت رواني، استفاده از ويتامين ها از ابتداي تولد، در دوران رشد، ميانسالي و سالمندي، استفاده از املاح منيزيم (منيزيم در توليد بعضي از آنزيم هاي حياتي که در دوران پيري دچار کاهش مي شوند و در سوخت و ساز و توليد انرژي اهميت به سزايي دارند، بسيار موثر است) و نهايتاً داشتن آرامش رواني مي تواند روند سالمندي را کند و از پيري زودرس جلوگيري کند.

منبع: نشريه ثمر