مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۸ دوشنبه ۳ تير -اِلأِثنين ٢٠ شوال ١٤٤٠ - Monday June 2019
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  3008   بازدید    تاریخ درج مطلب  9/1/1389    
 
 
عزاداري

تعريف عزاداري

واژه عزاداري و سوگواري مانند واژه هاي صلاة و و حج اصطلاحي شرعي نيست كه شناخت آن نياز به تعريف شارع مقدس داشته باشد، بلكه واژه اي است آئيني كه نشان دهنده رفتار و مراسم خاصي است كه در مواقعي به خصوص توسط اقوام و ملل گوناگون انجام مي شود.[1] عزاداري امام حسين(ع) يعني برپاداشتن مراسمي به ياد سيدالشهداء در ايام مختلف؛ دهه محرم و روز عاشورا، اين عمل كه زنده نگه داشتن هدف حسين و فرهنگ عاشورا است، مورد تشويق بسيار اولياي دين است و خود معصومين در راه ارتقاي عزاي حسيني مي كوشيدند.[2] زيرا عزاداري به صورت گريه، برپايي مجالس ذكر، سرودن مرثيه، گرياندن، نوحه خواني و...، احياي خط ائمه و تبيين مظلوميت آنان است. امام باقر(ع) در زمينه برپايي عزا در خانه ها براي امام حسين(ع) مي فرمايد: «به كساني كه روز عاشورا نمي توانند به زيارت آن حضرت بروند اين گونه دستور مي دهم؛ بر حسين(ع) نوحه، عزاداري و گريه كند و به اهل خانه خود دستور دهد كه بر او بگريند و در خانه اش با اظهار گريه و ناله بر حسين(ع)، مراسم عزاداري برپا كنند و يكديگر را با گريه و تعزيت و تسليت گويي در سوگ امام حسين(ع) در خانه هايشان ملاقات كنند.»[3] سنت عزاداري، با برخورداري از عشق و محبتي كه از امام حسين(ع) در دل ها بوده و هست، تبديل به يك برنامه گسترده و مردمي شده و هرگز سستي و خاموشي ندارد و به بركت آن، اقشار بسياري با امام حسين(ع) و دين و فرهنگ عاشورا آشنا مي شوند.[4] برپايي عزا براي سيدالشهداء نوعي اعتراض به ظالمان و حمايت از مظلوم است. اشك ريختن در سوگ اباعبدالله عامل تقويت حس عدالت خواهي و انتقام جويي از ستمگران و زمينه سازي براي تجمع نيروهاي پيرو حسين(ع) در خط دفاع مقدس حق است. عزاداري براي شهيد انتقال فرهنگ شهادت به نسل آينده است. به تعبير شهيد مرتضي مطهري كه مي فرمايد:
«در شرايط خشن يزيدي، در حزب حسيني ها شركت كردن و تظاهر به گريه كردن بر شهداء نوعي اعلام وابسته بودن به گروه اهل حق و اعلان جنگ با گروه باطل و در حقيقت، نوعي از خودگذشتگي است. اين جاست كه عزاداري حسين بن علي(ع) يك حركت است، يك موج است، يك مبارزه اجتماعي است.»[5] در اين جا لازم است كه به برخي از لغات كه ممكن است در زمينه عزاداري با آن ها روبه رو شويم بپردازيم[6]

1. عزا: اين واژه به معناي صبر و شكيبايي در ماتم، و به معناي سوگ و مصيبت آمده است.
2. تسلي: خرسندي يافتن، آرام گرفتن و شخص عزادار و مصيبت زده را تسلي دادن است.
3. ناحت يا نوحه: گريه و زاري و شيون بر مرده، نياحه يعني گريه با آواز، ناله و زاري و بي تابي، در دهخدا ذيل لغت آمده است: «بيان مصيبت، گريه كردن با آواز، آواز ماتم، شيون و زاري، مويه گري، زاري بر مرده، شعري كه در ماتم سوگواري با صورت حزين، ناله و زاري مي خوانند؛ اعم از سوگواري براي كسي كه تازه مرده يا براي امامان شيعه».
4. رثا: به معناي گريستن بر مرده و برشمردن نيكويي هاي او و شعر گفتن درباره مرگ كسي با اظهار دلسوزي، چنان كه لغويون اشاره كرده اند: «رثايه، يعني مرثيه به معناي مهرباني و دلسوختن، گريستن و برشمردن نيكویي هاي او همراه با شعر و غير آن است».
5. مرثيه: مرده ستايي، عزاداري، شرح اوصاف مرده، چكامه اي كه در عزاي از دست رفته اي مي سرايند، در عزاي كسي شعرسرودن، گريستن برمرده و برشمردن ذكر محاسن وي، سوگواري، روضه، مراسم عزايي كه به ياد شهيدان راه دين و به خصوص ايام محرم و به ياد واقعه كربلا برپا كنند، اشعاري كه در ذكر مصايب و شرح شهادت پيشوايان دين و به خصوص شهيدان كربلا سرايند و خوانند.

اقسام عزاداري

در ميان افراد جامعه، هر كس به شيوه خاص خود به برپايي عزاداري مي پردازد كه آن مي تواند به شكل هاي زير باشد:

1. برگزاري و برپايي جلسات و اجتماعاتي به نام عزاداري، روضه خواني و يا سال گشت، در اين اجتماعات چند مطلب اساسي كه در واقع در برگيرنده اهداف برپايي اين جلسات است به چشم مي خورد. از جمله: سخنراني پيرامون معارف اسلام؛ اعتقادات، اخلاق، احكام و... و بيان وقايع و حوادث تلخ كه از طرف دشمنان بر خاندان پيامبر وارد شده و بيان شجاعت هاي خاندان پيامبر(ص) و... .
2. سياه پوشيدن و سياه پوش كردن، با هدف اعلام همدردي، اظهار ناراحتي، حزن در مصايب اهل بيت، اعلام موضع و جهت گيري در برابر دشمنان با تنفر از مخالفان.
3. حركت هيأت ها و گروه هاي عزادار با پرچم و علم در خيابان ها و كوچه ها.
4. سينه زني و زنجير زني همراه با سنج، با هدف حركت دسته جمعي منظم و اعلام آمادگي و طرفداري از شهيدان.
5. نذورات، خيرات، سيركردن گرسنگان و عزاداران در ايام عزا؛ كه به قصد قربت و براي خداوند متعال باشد و آن را به پيامبر(ص) و ائمه(ع) و شهيدان هديه نمايند نه تنها مطلوب، بلكه مستحب است.
6. گريه كردن و گرياندن؛ گريه گاه بدون مقدمه و گاه با مقدمه همراه با برپايي مجالس عزا و استماع سخنان گوينده اي كه اين مصايب را وصف مي كند پديد مي آيد. آن چه مورد بحث است گريه اي است كه همراه مقدمه و براساس انگيزه ها و اهداف خاص حاصل مي شود.[7] لازم به يادآوري است نوع دوم گريه را مي توان با عزاداري مرادف دانست. به طور كلي گريه پنج نوع است:[8]

1. گريه اي كه انگيزه عقيدتي دارد. انساني كه باور دارد در محضر خداست و با توجه به گذشته گناه آلودش براي از بين بردن آثار شوم گناه از ته دلش گريه مي كند. انسان هاي كمال يافته و معصومين نيز از خوف و خشيت الهي مي گريستند اين گريه نشانه ايمان كامل است.
2. گريه اي كه از علاقه طبيعي انسان به خودش سرچشمه مي گيرد و خاستگاه آن عواطف و احساسات است.
3. گريه اي كه از فضيلت طلبي و كمال خواهي سرچشمه مي گيرد. گريه براي پيامبر(ص) و معلم و استاد خود، چون انسان حس مي كند كه از رشد و تكامل بازمانده است.
4. اندوه و گريه بر مظلوم.
5. گريه و عزاداري سياسي. امام خميني(ره) فرمودند: «زنده نگه داشتن عاشورا يك مسأله مهم سياسي عبادي است... ما ملت، گريه سياسي مي كنيم. ما ملتي هستيم كه با همين اشك ها، سيل جريان مي دهيم و سدهايي را كه در مقابل اسلام ايستاده است خرد مي كنيم.»[9]
در اين موارد گريه زبان گوياي انساني است كه نمي تواند با جباران با سلاح ديگري مبارزه كند و تنها به اين وسيله نفرت و خشم خود را نشان مي دهد. شاهد اين شيوه، بيست سال گريه امام زين العابدين(ع) بود كه تأثير فراواني در بيداري مردم داشت. البته در منبع ديگري، گريه به انواع خاص خود تقسيم مي شود كه هيچ منافاتي با اين نوع از تقسيم كه بيان شد ندارد و به طور اختصار اين انواع را هم بيان مي كنيم.[10]
1. گريه شوق، گريه رضايت بار عاشق پاكبازي كه پس از يك عصر محروميت، معشوق خود را مي يابد و گريه بر حماسه هاي كربلا شوق است چون رشادت، فداكاري، شجاعت و آزاد مردي را بيان مي كند.
2. گريه عاطفي كه ناشي از عواطف انساني و قلبي است. در كربلا حادثه جان سپردن طفل در آغوش پدر و دست و پا زدن در خون و موارد ديگر، احساسات و عواطف قلبي را برمي انگيزد.
3. گريه پيوند هدف؛ گاهي گريه پيام آور هدف هاست، كسي كه بخواهد خود را همراه و هماهنگ با هددف هاي حسيني و پيرو مكتب او كند، با شنيدن اين حادثه اي جانسوز، قطره اي اشك را از دل مي ريزد كه صادقانه است. اين اشك اعلان وفاداري به اهداف حسين و پيوند با دل و جان است و بدون آشنايي با اين اهداف گريه جاري نمي شود.
4. گريه ذلت و شكست؛ گريه افراد ضعيفي است كه از رسيدن به هدف وامانده اند، هرگز بر امام حسين(ع) چنين گريه اي مكن، او از اين گريه متنفر است.

اهداف عزاداري

در بيان اهداف عزاداري بايد گفت: اگر در ميان شيعيان عزاداري، يك سنت رايج شده است انگيزه هاي گوناگون دارد كه به طور اختصار عبارت است از:
1. شناساندن مقام پيشوايان بزرگ اسلام كه سراسر زندگي آنان براي جامعه اسلامي الگو و سرمشق است. خواه در مبارزه با طاغوتيان يا مسايل اخلاقي روحي و... .
2. افزايش عشق و محبت اهل بيت كه پاداش رسالت پيامبر(ص) است.
3. كمال خواهي و فضيلت طلبي.
4. دعوت به دين و آگاه شدن از حقايق آن و فراخواني مردم به صلاح و اصلاح و دوري از انحراف و فساد.
5. حقانيت نهضت حسين بر ضد طاغوتيان و آشنا كردن مردم با ويژگي هاي قيام امام حسين(ع).
6- اطعام عده اي از گرسنگان در پرتو مجالس عزا كه از دستورات مؤكد اسلام و قرآن است.
7- ياد مصيبت اهل بيت كه موجب آسان شدن مصايب و سختي هاي دوستداران آنان است.
8- همدردي با رسول خدا(ص) و حضرت زهرا(س) و ائمه(ع).
9- فراموش نشدن خاطره عاشورا چراكه اگر اين عزاداري ها نبود نسل هاي آينده نمي دانستند امام حسين(ع) را يزيد كشته است.
10- رشد فضايل و كرامت هاي انساني و الهي و پرورش روحيه شهادت طلبي.
11- زنده نگه داشتن اسلام با استفاده از ابزار عزاداري.[11]
12- پيوند عميق عاطفي بين امت و الگوهاي راستين.
13- اقامه مجالس ديني در سطح وسيع و آشنا شدن با توده هاي معارف ديني.
14- پالايش روح و تزكيه نفس.
15- اعلام وفاداري به مظلوم و مخالفت با ظالم.[12]
16- عامل تقويت حس عدالت خواهي و انتقام جويي از ديگران.
17- زمينه سازي اجتماع شيعيان جهت پيروي و دفاع از حق.[13]

آفات عزاداري

برخي آداب و مراسم هايي وجود دارد كه عوام مردم به مرور زمان و در اثر سهل انگاري ها در عزاداري وارد كرده اند كه بي ترديد از مصاديق عزا و سوگواري به شمار نمي آيد بلكه از آفت ها و منكرات آن مي باشد. مانند:
1- نواختن شيپور و ني و اجراي آهنگ هاي مبتذل.
2- انجام كارهاي خرافي و ساختگي كه مخالف با نظر فقهاست.
3- قمه زني، زنجير زني و شبيه خواني كه پايه و اساس ديني ندارد و همواره مورد اختلاف نظر فقها بوده است و اگر موجب ضرر به بدن شود حرام و اگر ضرري هم وارد نسازد در عرف امروز موجب بدبيني و وهن مذهب است.
4- اشعار غلوآميز و به كار بردن واژه هاي خلاف اعتقادات.
5- وجود مداحان بي سوادي كه هدف براي آن ها، فقط كميت است و ايجاد ظواهر و مداحي هاي بي روح است.

ديدگاه مخالفان عزاداري

مخالفت با عزاداري دو بعد دارد، برخي بعد سياسي و برخي بعد علمي و فقهي دارد. علت مخالفت با عزاداري وجود برخي شبهات در برپايي مجالس عزا است. اين شبهات عبارتند از:
1- عدم وجود دليل و برهاني بر عزاداري، از اين رو، سوگواري بدعت است.
2- بر فرض وجود دليل بر جواز عزاداري، نامشخص دانستن آثار و تبعات آن، به عبارت ديگر چرا براي كساني كه چند قرن پيش به شهادت رسيده اند و به مقام والايي دست يافته اند بايد به سر و سينه زد.
3- عزاداري و نوحه سرايي برخلاف قضا و قدر الهي است و شرع مقدس دستور داده است كه مؤمنان در برابر حوادث تلخ صبر نموده و سخنان باطل بر زبان جاري نكنند، از اين رو ندبه و حزن و اندوه از اخلاق مؤمنان نيست.
4- دخول كارهاي خلاف شرع در عزاداري، مثل يقه پاره كردن، صورت ها را خوني كرن، پريشان نمودن مو، بلند گريه كردن و اين كه دليل براي اين كارها از كجا نشئت مي گيرد.
5- گاهي نيز گفته مي شود كه شيعيان، خود، امام حسين(ع) را دعوت كرده و به شهادت رساندند و آن گاه عزاداري مي كنند. اين فقط نمونه هايي از شبهه هاي وارده بر عزاداري بر سيد الشهداء سالار شهيدان است كه محضر شما بيان شد.

پی نوشت ها:
1- حسين رجبي، پاسخ به شبهات عزاداري، قم، مركز انتشارات دفتر نماينده مقام معظم رهبري در امور اهل سنت بلوچستان، 1378، ص 15.
2- رك: جواد محدثي، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، چاپ پنجم، 1380، ص 338.
3- جعفر بن محمدبن قولويه، كامل الزيارات، نجف، مكتب الرضويه، 1356، ص 175.
4- جواد محدثي، فرهنگ عاشورا، ص 339.
5- مرتضي مطهري، نهضت هاي اسلامي در صد ساله اخير، تهران، انتشارات صدرا، چاپ بيست و هفتم، 1383، ص 80.
6- رك: حسين رجبي، پاسخ به شبهات عزاداري، صص 18-15.
7- رك: حسين رجبي، پاسخ به شبهات عزاداري، صص20-19.
8- ر.ك: همان، صص 23-21.
9- روح الله خميني(ره)، صحيفه نور، تهران، وزارت ارشاد اسلامي، 1362، ج13، ص 154.
10- علي رباني خلخالي، عزاداري از ديدگاه مرجعيت شيعه، بي جا، 1400ق، ص 34.
11- حسين رجبي، پاسخ به شبهات عزاداري، صص 26-25.
12- سيد حسن ميرحسيني، سؤالات مربوط به ماه محرم، 8/7/82.
13- اسماعيل محرابي، بررسي شبهات و انديشه هاي فكري. 11/12/85، در تكاپوي انديشه ها.
 
منبع: مدرسه علميه حضرت نرجس

 

 

 

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :2.2 از 5 امتياز است.


12345
5 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 6676 -1 -1

اخلاق
ادیان و مذاهب
مهدویت
اهل بیت (ع)
فلسفه و عرفان
احکام اسلامی
قرآنی
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse