مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۳ سه شنبه ۲۹ مهر -اِثَّلاثا ٢٦ ذو الحجه ١٤٣٥ - Tuesday October 2014
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  4155   بازدید    تاریخ درج مطلب  8/4/1389    
 
 
جايگاه مشاوره در پيشرفت تحصيلي و رشد همه جانبه عاطفي و اجتماعي دانش آموزان دوره ي عمومي

تحولات بي حد و حصر در بنيان هاي جوامع، که بر اثر حرکت از دوران گذار به سمت زندگي ماشيني و صنعتي رخ داده، به پديد آمدن شکاف هايي منجر شده که انسان هاي امروز را ناگزير از همنواسازي خود با شرايط جديد کرده است. در چنين فضايي، بحران هايي پيش روي افراد پديد مي آيد که اگر متوقف نشود دنياي روحي، رواني آن ها را متلاطم مي کند. تحولات بي حد و حصر در بنيان هاي جوامع، که بر اثر حرکت از دوران گذار به سمت زندگي ماشيني و صنعتي رخ داده، به پديد آمدن شکاف هايي منجر شده که انسان هاي امروز را ناگزير از همنواسازي خود با شرايط جديد کرده است. در چنين فضايي، بحران هايي پيش روي افراد پديد مي آيد که اگر متوقف نشود دنياي روحي، رواني آن ها را متلاطم مي کند. آسيب هاي اجتماعي و روحي و رواني از جمله طلاق، اعتياد، خودکشي، مشکلات تحصيلي، اختلافات خانوادگي، نارضايتي شغلي، اضطراب، افسردگي و... محصول تحولات زندگي صنعتي اند. سؤال اين جاست که در کنار توسعه شگفت انگيز علوم و فنون دانش امروز چه چيزي بايد بتواند پاسخ گوي بحران هاي روحي، رواني انسان ها باشد؟ بحران هايي که متعاقب پيشرفت علوم و تکنولوژي بر انسان ها رخ نموده است.

در پاسخ به اين سؤال علم« مشاوره و روانشناسي» قد علم مي کند مشاوره از تمامي فعاليت هاي اخلاقي تشكيل يافته است كه در آن مشاور متعهد، تلاش مي كند تا به مراجع كمك كند تا به آن دسته از رفتارهايي بپردازد كه بتواند به حل مشكلات و مسائل او منجر شوند. از طريق مشاوره و راهنمايي فرد نه تنها وضع فعلي خود رادرک مي کند، بلکه از آن چه که به صورت آن در خواهد آمد نيز آگاه مي شود. راجرز معتقد است که هدف بيشتر مشاغل ياري دهنده که شامل مشاوره و راهنمايي نيز مي شود، افزايش رشد شخصي و رواني فرد در مسير رشد اجتماعي است. هم چنين از طريق«خدمات راهنمايي و مشاوره» مي توان توانايي ها و نيز محدوديت هاي دانش آموزان را شناخت و از امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد. مشاور تحصيلي با شناخت دانش آموزان در زمينه هاي گوناگون مي تواند آنان را به رشته هاي تحصيلي مناسب راهنمايي کند و آنان را در حل مشکلات ياري دهد. اهداف آموزش و پرورش زماني تحقق خواهند يافت که برنامه ها و محتواي آموزشي با توجه به نيازها و امکانات دانش آموزان تهيه و اجرا گردند. انسان تنها موجودي است که با هم نوعان خود به تبادل نظر مي پردازد و براي شناخت و حل مشکلات خود با آنان مشورت و از راهنمايي آنان استفاده مي کند. راهنمايي و مشورت در طول زندگي آدميان مطرح بوده و آنان با کساني که مورد قبول و اعتمادشان بوده مشورت مي کرده اند. با توسعه علوم انساني و رشد علوم رفتاري به راهنمايي و مشاوره به عنوان شاخه اي مستقل از علوم رفتاري توجه شد.

امروزه راهنمايي و مشاوره به صورت حرفه اي براي کمک به افرادي است که در رشد، سازگاري، تصميم گيري، روابط خانوادگي، مهارت هاي اجتماعي و شيوه زندگي مشکلاتي دارند و مشاوره به اين افراد کمک مي کند تا راه حل مناسبي براي مشکلات بيابند. اهميت مشاوره و مشورت در دين مقدس اسلام کراراً مورد توجه ائمه ي اطهار و بزرگان دين قرار گرفته است. بشر امروز در يک دوره ي پيچيده زندگي مي کند، يکي از مشخصات اين دوره، تخصصي شدن مسائل و وابستگي افراد به يکديگر جهت استفاده از تخصص آن ها براي تداوم يک زندگي متعادل است. لذت بردن از زندگي شخصي و رشد و تعالي شخصيت، شکوفا نمودن استعدادها و ارضاي نيازها، اعم از نيازهاي اوليه ي جسماني، نياز به امنيت و آرامش، نياز به تعلق نياز به دوست داشتن و دوست داشته شدن، نياز به احترام و نياز به شکوفايي در دنياي امروز فرايند ساده اي نيست، در تمام اين مراحل به مشاور و مشاوره نيازاست. اضطراب، افسردگي، سوء مصرف مواد مخدر، رفتارهاي نابهنجار، مشکلات تحصيلي، گرايش ارتباط با جنس مخالف از عمده ترين مشکلات رواني اجتماعي دانش آموزان است، به طوري که بيش از 32 درصد دانش آموزان از نوعي مشکل اجتماعي رواني رنج مي برند.

اهداف آموزش و پرورش زماني تحقق خواهند يافت که برنامه ها و محتواي آموزشي با توجه به نيازها و امکانات دانش آموزان تهيه و اجرا گردند. از طريق«خدمات راهنمايي و مشاوره» مي توان توانايي ها و نيز محدوديت هاي دانش آموزان را شناخت و از امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد. مشاور تحصيلي با شناخت دانش آموزان در زمينه هاي گوناگون مي تواند آنان را به رشته هاي تحصيلي مناسب راهنمايي کند و آنان را در حل مشکلات ياري دهد. گر چه آشنايي معلم با فنون راهنمايي تدريس و عملکرد او را مؤثر و پر بار مي سازد، ولي معلم به تنهايي نه مي تواند و نه فرصت دارد به تمام مسائل و مشکلات رواني و خانوادگي و تحصيلي دانش آموزان رسيدگي کند و براي هر کدام راه حل ارائه دهد. از اين رو، مشاور تحصيلي با همکاري معلم و خانواده و مسئولان مدرسه مي تواند دانش آموزان را در جهت رفع مشکلات تحصيلي و خانوادگي و رواني و تأمين ثبات عاطفي ياري دهد و نهايتاً نيل به اهداف آموزش و پرورش را ممکن سازد.

فايده و اهميت مشاوره و راهنمايي

راهنمايي کودکان و نوجوانان و بزرگسالان يک فراگرد بسيار مهم و استثنايي در حل مشکلات و معضلات اين طبقات سني مي باشد. ضرورت مشاوره و راهنمايي قبل از هر چيز ديگر، در رابطه با حرفه و شغل و مخصوصاً در نظام جديد آموزش و پرورش مطرح مي باشد. چگونگي تجديد نظر و تغيير يک برنامه تربيتي مفيد و سازنده و خلاق به عنوان يک اصل مسلم در جهت توسعه و پيشرفت فرهنگ و تمدن آشکار شده است. پيدايش انقلاب صنعتي در اروپا و انقلاب در تکنولوژي و فرستادن اقمار مصنوعي به فضا، نياز مراکز صنعتي به نيروهاي ماهري که حداکثر کارايي و بازدهي را داشته باشند، همه و همه تغيير و تحول را در نظام آموزشي کشورها ضروري ساخته است.
اين که چرا بايد برنامه هاي آموزش و پرورش تغيير و تحول يابند، و هم چنين عوامل پيدايش راهنمايي در آموزش و پرورش مربوط به عللي است که مهم ترين آن ها افزايش بي رويه ي جمعيت به ويژه جمعيت جوان کشورها و افزايش دانش آموزان و عدم تعادل در توزيع دانش آموزان در رشته ها و شاخه هاي تحصيلي، ضرورت برقراري تعادل بين بازار کار و تربيت نيروي انساني و افت تحصيلي مي باشند. آيا با اضافه کردن چند درس يا ادغام نمودن دو يا چند ماده درسي و يا تغيير نام بعضي از مواد درسي مي توان گفت که تغيير به وجود آمده است؟ پاسخ اين سؤال منفي است. بايد خاطر نشان ساخت که هر گونه اصلاح و تجديد نظر و يا تغييرات اساسي مي بايد از جميع جهات مورد توجه قرار گيرد و نيز بايد مشکلات آن را پيش بيني کرده، راه هاي رسيدن به اين هدف ها را جستجو نموده و جهت اساسي آن را روشن ساخت. با توجه به همين نکات است که اهميت و ضرورت مشاوره و راهنمايي به عنوان يک اصل مهم در جريان تعليم و تربيت آشکار مي گردد. مدرسه به عنوان يک نهاد اجتماعي بايد متناسب با احتياجات فردي و مقتضيات جامعه باشد. چون جوامع پيوسته در اثر عوامل مختلف (نظير جنگ ونزاع،بيماري،عوامل طبيعي ،انقلاب و غيره )تغيير مي يابند، مدرسه هم به عنوان يک نهاد اجتماعي بايد متناسب با تغييرات جامعه تحول يابد. مدارس بايد با تحولات فرهنگي، علمي و اجتماعي هماهنگ و همگام باشند و براي پيشرفت در اين زمينه ها، متغير و متحول گردند.

تاريخچه راهنمايي و مشاوره:

در بين ممالک صنعتي، امريکاي شمالي نخستين کشوري است که در آن مراکز ويژه راهنمايي و مشاوره تأسيس شده و از ميان افرادي که نخستين بار به ايجاد مرکز راهنمايي در آن سرزمين اقدام کرده اند بايد از فرانک پاستور نام برد که درسال 1908 اولين مرکز راهنمايي را که در حقيقت مرکز راهنمايي حرفه اي بود در شهر بوستن تأسيس کرد. سال 1332 را مي توان مبدأ شروع راهنمايي به معني خاص آن در کشور خود بدانيم در سال 1334 در اداره مطالعات و برنامه ها دايره اي بنام دايره تحقيقات روانشناسي بوجود آمد که به تهيه برخي تست هاي هوش و سنجش هاي رواني مبادرت کرد و سرانجام کنگره هاي منعقده در تابستان هاي 37 و38 راهنمايي در مدارس را امري ضروري تشخيص داده و مرکز راهنمايي در اداره کل تعليمات متوسطه به وجود آمد. در سال 1347 اداره کل آموزش راهنمايي تحصيلي در وزارت آموزش و پرورش تأسيس گرديد و در سال 59 طي بخشنامه اي برنامه راهنمايي و مراکز مشاوره و راهنمايي تعطيل گرديد. از ابتداي سال 67 ضرورت وجود مشاورين در مدارس احساس شد و مجدداً اين رشته شروع به جذب دانشجو نمود.

تعاريف راهنمايي و مشاوره

مطالعه ي نظام هاي آموزشي جهان نشان مي دهد که از خدمات راهنمايي و مشاوره به عنوان تسهيل كننده ي فرايند تعليم و تربيت در دوره هاي مختلف تحصيلي به شكل مطلوب سود برده اند. براي راهنمايي تعاريف گوناگوني بيان شده است كه ضمن برخوداري از تنوع، از وجوه مشتركي نيز بهره مند هستند. راهنمايي كوششي است انساني، براي ايجاد حداكثر توافق ممكن بين خصوصيات فرد مورد راهنمايي و متقضيات فعاليتي(تحصيلي يا حرفه اي) كه بدان مشغول خواهد شد مفاهيمي كه در راهنمايي بكار برده شده است بسيار متنوع و از تنوع ديدگاهي، بخش عظيمي از فرايند تعليم و تربيت را شامل مي شود. گزاره هاي ذيل مؤيد اين موضوع است:
- راهنمايي بخشي از كل جريان تعليم و تربيت بطور اعم و مدرسه بطور اخص است.
- راهنمايي يك سلسله خدمات و كوشش هاي منظم و سازمان يافته است.
- منظور از راهنمايي فرد، كمك به تصميم گيري آگاهانه و عاقلانه و قرار گرفتن در مسير رشد و پرورش قوه قضاوت است. چنان چه راهنمايي را دايره عظيمي از فعاليت هاي تربيتي در آموزش و پرورش بدانيم مشاوره به عنوان دايره كوچك تري در قلب آن دايره عظيم جاي دارد. به عبارت ديگر يكي از مهم ترين خدمات راهنمايي، خدمت مشاوره است.

تعريف مشاوره

يكي از جديدترين تعاريف مشاوره عبارتي است كه در سال 1965 توسط كرومبولتز بيان شده است. او مي گويد: مشاوره از تمامي فعاليت هاي اخلاقي تشكيل يافته است كه در آن مشاور متعهد، تلاش مي كند تا به مراجع كمك كند تا به آن دسته از رفتارهايي بپردازد كه بتواند به حل مشكلات و مسائل او منجر شوند. اما جامع ترين تعريف مشاوره توسط بوركس و استفلر بيان شده است به گونه اي كه تقريبا به همه جنبه هاي كار يك مشاور در فرايند مشاوره اشاره نموده اند. «مشاوره به رابطه حرفه اي بين يك مشاور آموزش ديده و مراجع دلالت دارد. اين رابطه معمولا ميان دو نفر است. اگر چه بعضي مواقع مشاوره با بيش از دو نفر صورت مي گيرد. اين رابطه براي كمك كردن به مراجعان جهت درك و روشن كردن نظرات آنان در مورد محيط زندگي خود و ياد دادن راه رسيدن به اهداف انتخاب شده فردي از طريق انتخاب راه هاي سنجيده و با معناي فردي و حل مشكلات هيجاني و ميان فردي برگزار مي شود».

اهداف مشاوره و راهنمايي

در تعاريفي که از راهنمايي به عمل آمده تصريح شده که به فرد کمک شود تا خود را بشناسد. منظور و هدف از اين که فرد خود را بشناسد اين است که با اين شناسايي به صورت انساني مؤثرتر و خلاق تر و در نتيجه شادمان تر درآيد. چنين فردي در معنايي که کارل راجرز بيان داشته به صورت فعال تر ظاهر مي گردد. از طريق مشاوره و راهنمايي فرد نه تنها وضع فعلي خود رادرک مي کند، بلکه از آن چه که به صورت آن در خواهد آمد نيز آگاه مي شود. راجرز معتقد است که هدف بيشتر مشاغل ياري دهنده که شامل مشاوره و راهنمايي نيز مي شود، افزايش رشد شخصي ورواني فرد در مسير رشد اجتماعي است. بدين طريق راهنمايي داراي دو هدف مي باشد که هدف آني و ديگري هدف غايي و نهايي مي باشد.

1. هدف آني راهنمايي: هدف آني راهنمايي کمک و راهنمايي فرد در حل مشکلات تحصيلي، خانوادگي و احياناً شغلي است، که اين را علاج واقعه قبل از وقوع مي دانند و باعث جلوگيري از اتلاف سرمايه مادي و معنوي فرد در راهي ناشناخته مي شود.

2.هدف غايي و نهايي: عبارت است از اين که فرد خود قادر باشد يا بتواند که با بينش صحيح به حل مشکلات خويش پرداخته و عاقلانه رفتار نمايد. اين است که راهنمايي آني شرط لازم و مکمل راهنمايي غايي و نهايي وخود رهبري مي باشد. از آن جايي که قشر دانش آموز بيش از هر طبقه سني ديگري نياز به مشاوره و راهنمايي دارد، لذا بيشترين اهداف اين دانش مربوط به مواردي مي شود که در مدارس جنبه عملي به خود مي گيرد. معمولاً هدف هاي يک دوره تحصيلي به طور به صورت زير تحقق مي يابد:
الف- برنامه هاي تحصيلي مربوط به آينده؛
ب- تحصيلات حرفه اي؛
ج- فعاليت هاي هنري؛
د- فعاليت هاي مربوط به حفظ سلامت جسمي و فکري؛
ه- رشد علائق اجتماعي.

منظور از اين اهداف اين نيست که تنها دانش آموز در يک يا چند فعاليت مربوط به اين هدف ها شرکت نمايد، بلکه لازم است برنامه راهنمايي تحصيلي به طريقي ترتيب يابد که دانش آموز با هر کدام از اين اهداف درگيري فعالانه داشته باشد. به هر طريق، مشاوره و راهنمايي در دوران تحصيل، اهداف گوناگون و وسيعي را در هر مقطع تحصيلي دنبال مي کند. در خانواده و جامعه نيز اهدافي را دنبال مي کند که يکي از مهم ترين آن ها تجديد سازماندهي خود است.

ضرورت فعاليت هاي راهنمايي و مشاوره در مدارس:

يکي از نهادهاي اجتماعي، نهاد آموزش و پرورش است که مسئوليت مهمي در تربيت کودکان، نوجوانان و جوانان بر عهده دارد. نگاه گسترده به نقش آموزش و پرورش به عنوان عاملي مؤثر در فعليت بخشيدن به امکانات بالقوه و ذاتي افراد، انتقال اندوخته ي تجارب گذشتگان، ارائه ارزش هاي مطلوب، افزايش معلومات و ايجاد مهارت هاي لازم در افراد براي زندگي و بالاخره تسهيل مسير حرکت وجودي آدمي به سوي کمال اهميت اين نهاد اجتماعي را بيش از پيش نشان مي دهد. گسترش کمي آموزش و پرورش نشانگر گرايش و استقبال همگان به اثر بخشي اين نهاد و گسترش کيفي آن ناشي از توسعه معارف، علوم و رشد بي وقفه تکنولوژي است که اين دو بر پيچيدگي  و ظرافت جريان آموزش و پرورش افزوده است. بنابراين براي تحقق اهداف تعليم و تربيت و رشد شخصيت کودکان و نوجوانان بايد از خدمات راهنمايي و مشاوره بخوبي استفاده کرد. نقش راهنمايي در آموزش و پرورش افراد به حدي است که عده اي از صاحب نظران آن را به نوعي تعليم و تربيت گفته اند و بعضي راهنمايي را تسهيل کننده جريان تعليم و تربيت مي دانند. اگر تربيت را به معني نشو و نمادادن، زياد کردن، برکشيدن و به حداعتدال سوق دادن آدمي بدانيم، تعليم را رشد دادن آدمي در تسهيل جريان رشد و کمال آدمي خواهيم يافت. مهم ترين عواملي که در ضرورت راهنمايي و مشاوره و توسعه آن در نظام هاي آموزش و پرورش مؤثر بوده اند عبارتند از:
1- توجه به اصالت کودک و آموزش و پرورش وي 2- وجود تفاوت هاي فردي در دانش آموزان و ضرورت شناخت و توجه به اين تفاوت ها در امر آموزش و پرورش 3- وجود استعدادهاي عمومي و اختصاصي در دانش آموزان و ضرورت شناخت و پرورش تدريجي و سنجش آن ها 4- رشد جمعيت و افزايش گرايش ها و علاقه مندي به تحصيل در سطوح مختلف و گسترش علوم و تکنولوژي 5- تراکم و تنوع واحدهاي درسي در رشته هاي تحصيلي و ضرورت انتخاب مناسب 6- توسعه مشاغل و حرفه و ضرورت انتخاب شغل مناسب 7- تغيير نگرش ها و ارزش ها نسبت به انتخاب رشته هاي تحصيلي و انتخاب شغل 8-گسترش نيازهاي جامعه به نيروي انساني در سطوح مختلف مهارت 9- وجود مسائل و مشکلات جسماني، عاطفي، اجتماعي، رفتاري، تحصيلي و خانوادگي در دانش آموزان.

خصوصيات مشاوران

خصوصياتي که مشاورين را بدين وسيله متمايز و مشخص مي سازد، موضوع تحقيق بسياري از دانشمندان بوده است. اين گونه تحقيقات از موقعي که مطالعه نقش و وظيفه مشاور در سال 1960 به وسيله اتحاديه امريکايي کارکنان راهنمايي آغاز شد، گسترش يافته است. در سال 1951، ماورر نوشت که رشد شخصي يا پختگي، مهم ترين خصوصيت مشاوران مي باشد، اما روش صحيحي براي ارزيابي آن وجود ندارد. هامرين و پولسون، مطالعه اي را براي اين مسأله به تحقيق گذاشتند که در آن 91 مشاور، خصوصياتي را که به نظرشان عمل مشاوره را تسهيل مي کرد بيان نمودند. اين خصوصيات به ترتيب فراواني پاسخ ها به شرح زير به دست آمده است:
1. فهم يا ميزان درک مشاور 2. زمينه همدردي در جريان مشاوره 3.ثبات و پايداري 4. حوصله و بردباري 6.عينيت 7.صميميت 8.حضور ذهن 9.انصاف 10.سعه صدر 11.پاکي و صداقت 12.آرامش 13.داشتن فکري باز 14.هوش 15.تعادل اجتماعي 16.ابتکار و خلاقيت. اين ها خصوصياتي بودند که در مطالعه و تحقيق هامرين و پولسون به ترتيب اولويت، توسط مشاوران شرکت کننده در تحقيق(به تفکيک) خاطر نشان شده بودند. اما اتحاديه تعليم و تربيت و سرپرستي مشاوران، شش خصوصيت ذيل را براي مشاوران قلمداد کرده و لازم مي داند: 1. اعتقاد با هر فرد 2. تعهد در برابر ارزش هاي انساني 3. آگاهي از دنيا 4. داشتن فکري باز 5 . شناخت خود 6. تعهد حرفه اي. راهنمايي و مشاوره در نظام آموزش و پرورش چند نقش را ايفا مي کند:
1- کمک به فرد فرد دانش آموزان به منظور سازگاري با محيط، حل مسائل و مشکلات شخصي، بروز و ظهور استعدادها و رشد و تکامل آنان.
2- کمک به دانش آموزان در انتخاب مناسب ترين راه از نظر رشته هاي تحصيلي و انتخاب مناسب شغلي و برنامه ريزي و آمادگي براي زندگي.
3- ارائه خدمات راهنمايي اعم از:

1- خدمات اطلاعاتي: منظور از اين خدمت عرضه اطلاعات نظام يافته اي است تا دانش آموزان بتوانند آگاهي کافي نسبت به برنامه هاي درسي، رشته هاي تحصيلي، مقررات و آئين نامه هاي امتحاني، امکانات آموزشي، حرفه اي و شغلي بدست آورند. تا از روي بصيرت راه هاي مناسب را انتخاب کنند. عرضه اطلاعات لازم در زمينه روش هاي صحيح مطالعه و يادگيري دروس در مدرسه، اهميت و ارزش علم آموزي، اهداف و انگيزه هاي تحصيلي، آداب و روش هاي برخورد انساني در محيط مدرسه، انواع مسايل مشترک دانش آموزان و چگونگي برخورد با مسايل و شيوه هاي تقويت اراده و راه هاي خودسازي در مدارس بسيار به جا و ضروري خواهد بود.

2- خدمات مشاوره اي: هدف از اين خدمت در مدارس برقراري ارتباطي اساسي بين دانش آموزان و مشاوران است خدمات مشاوره اي، خودشناسي دانش آموزان را تسهيل مي کند و دانش آموزان را ياري مي دهد تا از طريق ترکيب و تطبيق اطلاعات مربوط به خود و محيط، مشکلات خود را باز يابند و حل کنند و به تصميم گيري مناسب بپردازند. اين امر مستلزم وجود مشاوراني است که براي اين مهم تربيت و آماده شده اند تا دانش آموزان را در حل مشکلات و اتخاذ تصميم هاي معقول و مناسب ياري دهند. مشاوران، رکن اصلي و پايه اساسي برنامه راهنمايي هستند. افرادي که بر اساس دانش هاي نظري و تجارب علمي، صلاحيت هاي همه جانبه را براي کمک به دانش آموزان و رفع مشکلات متعدد و متنوع آنان بايد داشته باشند. مشاوران مدارس بايد علاقه مند به دانش آموزان و آگاه به مراحل رشد و تربيت آنان، واقف به اصول و مباني روانشناسي، تعليم و تربيت و جامعه شناسي و قادر به بهره مندي از اصول و فنون راهنمايي و مشاوره و داراي تجربه کاري باشند. مجموعه تلاش و کوشش هايي که به شناخت استعدادها و رغبت هاي دانش آموزان منجر مي شود يا آنان را در انتخاب رشته هاي تحصيلي و يا شغلي و رفع مشکلات شخصي و سازشي ياري مي دهد جزو وظايف مشاوران به حساب مي آيد. برنامه راهنمايي و مشاوره در مدارس متوسطه در سه بعد تحصيلي، شغلي و تربيتي انجام مي گيرد.

نقش مشاور در مدارس:

مشاوران با تسهيل جريان رشد همه جانبه ي فرد، آموزش مهارت هاي زندگي فردي، اجتماعي، کاهش و حذف موانع رشد، خودشناسي و محيط شناسي و ارائه ساير خدمات ياورانه ي روانشناختي در مدارس نقش بسيار حساسي دارند. عمده ترين اهدافي که مي توان از طريق خدمات راهنمايي و مشاوره به آن ها دست يافت عبارتند از:
الف:رشد و توسعه قواي فکري و معنوي و عقلي دانش آموزان: 1. ايجاد پيشرفت در کسب مهارت هاي مطالعه 2- راهنمايي دانش آموز براي انتخاب رشته هاي تحصيلي 3- طرح ريزي براي انتخاب دروس، براي ادامه تحصيلات 4- ترغيب دانش آموز براي بهره برداري خويش بينانه و خلاقانه از نيروي خويش.
ب: رشد و توسعه مهارت هاي شغلي وحرفه اي دانش آموز: 1- ياري کردن دانش آموزان تا از توانائي ها و علائق حرفه اي خويش آگاه شوند. 2- ياري کردن دانش آموزان تا از موقعيت ها و فرصت هاي استخدامي و شغلي جامعه مطلع شوند.3- ياري کردن دانش آموزان تا بر اساس شناسايي خويش و فرصت هاي حرفه اي، به توسعه و پيشرفت در حرفه و شغل خود بپردازند و طرح ها و تصميمات خود را مؤثر سازند.
ج: رشد و توسعه شخصيت دانش آموز: 1.ياري کردن دانش آموز تابراي خود به عنوان عضوي از جامعه احترام قائل شود. 2- ياري کردن دانش آموز تا در ايجاد روابط و مناسبات متقابل، داراي شايستگي شود. 3- همکاري با معلمان در تدارک محيط سالم و مساعد در کلاس تا به رشد رواني دانش آموزان کمک شود. 4- ارتباط با والدين به منظور ايجاد شناخت رفتارهاي طبيعي و نيازمندي هاي رواني جوانان.

نقش مشاور در امور تحصيلي

دانش آموزان در جريان تحصيل با مشکلات زيادي مواجه مي شوند که مشاور مي تواند در رفع اين مشکلات کمک هاي مؤثري به دانش آموزان ارائه دهد که پاره اي از اين مشکلات را مي توان به شرح زير شمرد.
1- ضعف پايه ي تحصيلي: در مورد چنين دانش آموزاني مشاور بايد براي فراگيري دروس پايه از نقطه اي که ضعف دارد برنامه ريزي کند و با کمک خانواده ضعف پايه اي او را جبران کند. فشار آوردن و وادار کردن دانش آموز به زحمات شبانه روزي درسطح بالاي تحصيلي بدون توجه به پايه بي فايده است. آماده کردن دانش آموز و اولياي وي براي چنين برنامه اي نياز به جلسات مشاوره اي دارد که متولي آن مشاور مدرسه است.
2- کمبود يا نبود انگيزه تحصيلي: دانش آموزاني وجود دارند که از نظر هوشي در حد طبيعي و ظرفيت لازم براي يادگيري را دارند، اما انگيزه اي براي درس خواندن ندارند. در مورد اين گونه دانش آموزان که تعدادشان نيز کم نيست مشاور بايد علت تنبلي را جستجو و براي درس خواندن آن ها ايجاد انگيزه کند. تشويق کردن به نحوه هاي مختلف، ايجاد زمينه هاي موفقيت براي دانش آموز، او را به هنگام، تأييد کردن و در مجموع به کار بردن انگيزه هاي طبيعي مي تواند کار ساز باشد. مشاوران با همکاري ساير عوامل آموزشي و پرورشي مي توانند در سه سطح پيشگيري اوليه، ثانويه و ثالث اقدام به فعاليت نمايند. مدرسه مکان مناسبي براي اجراي برنامه هاي پيشگيري از مشکلات رواني و عاطفي است و بخش مهمي از رسالت مدرسه به آموزش سازگاري عاطفي فرد در زندگي اختصاص دارد. لذا مدرسه بهترين فضا و فرصت براي آموزش ترويج شيوه هاي سازگاري صحيح در زندگي فردي و اجتماعي است. مشاوران دربعد پيگيري اوليه با آموزش مهارت هاي زندگي و با ارائه خدمات راهنمايي، مشاوره و اطلاع رساني در زمينه هاي تربيتي، تحصيلي و شغلي و تسهيل روند ارضاي نيازهاي اساسي دانش آموزان، از جمله شکوفايي استعدادها و توانمندي ها احساس خود ارزشمندي و اعتماد به نفس، خود شناسي و ارتقاي سلامت رواني آنان نقش مؤثري را ايفا مي کند. اين گونه خدمات از طريق تدريس درس مهارت هاي زندگي در قالب ساعت پرورشي، اجراي آزمون ها و انجام فرايند هدايت تحصيلي و اطلاع رساني شغلي و آموزش فرايند برنامه ريزي تحصيلي و طرح ريزي شغلي در فرصت هاي مناسب اجرا مي شود.

نقش مشاوران در تأمين بهداشت رواني دانش آموزان

دانش آموزاني از سلامت رواني برخوردار هستند که اولا خود را فردي ارزشمند و قابل احترام بدانند و به توانايي هاي خود اطمينان داشته باشند. ثانيا بتوانند بدون دغدغه خاطر و ناراحتي با واقعيات زندگي مواجه شوند و کل وجودشان را همان گونه که هست بشناسند و بپذيرند، ثالثا با آرامش خاطر و احساس امنيت و با شوق و اميد زندگي کنند دانش آموزي که با بحران و مشکل رواني مواجه است توانايي ايستادگي در برابر فشارهاي وارده را ندارد و در حل مشکلات به طور منطقي و سنجيده عاجز است و تعادل رواني بهم خورده اي دارد. چنين دانش آموزي جهت حل مشکل و برقراري تعادل به مشاوره نياز دارد. مشاورين از عوامل مؤثر تأمين بهداشت رواني دانش آموزان در مدارس مي باشند. استفاده از خدمات راهنمايي و مشاوره در آموزش و پرورش، در نهايت به تأمين بهداشت رواني دانش آموزان منجر مي شود. در بهداشت روانيف بهتر زيستن و سلامت فکر و بهبود روابط اجتماعي ضرورت دارد. هدف اصلي بهداشت رواني تأمين سلامت فکر و روان و سالم سازي محيط فردي و اجتماعي است. مشاور بي آن که کسي را به دوش بکشد يا به پيش و پس براند چشم انداز تازه اي را به ماجراهاي ذهني او مي گشايد. چشم انداز و نگاهي که به آدمي مجال زيستن مي دهد و فرصتي فراهم مي کند تا فرد خودش را در ذهنش بازسازي کند و قدرتي را در اختيار فرد مي گذارد تا با بهره گيري از آن نوع جديدي از حضور را در پهنه ي روابط بين فردي تجربه کند. افزون بر اين، مشاور وظيفه نظارت بر خويش را نيز بر دوش مي کشد بخشي از مهم ترين فعاليت هاي اجرايي که مشاوران مي توانند در تامين بهداشت رواني دانش آموزان انجام دهند عبارتند از:

 1- شناخت محدوديت هاي رواني، فيزيکي دانش آموزان 2- ايجاد ارتباط صحيح و اصولي بين دانش آموزان و اولياي مدرسه 3 -فراهم آوردن فرصت مناسب براي دانش آموزان به منظور خودشناسي و يادگيري روش هاي حل مساله و تصميم گيري 4- مصاحبه هاي فردي براي شناخت مشکلات دانش آموزان و راهنمايي آن ها 5-برگزاري جلسات مشاوره فردي و گروهي با دانش آموزاني که مشکلات تحصيلي و خانوادگي و شخصي دارند 6-تشويق دانش آموزان به همکاري هاي اجتماعي 7- ايحاد هماهنگي بين فعاليت هاي خانه و مدرسه به منظور بهبود وضعيت تحصيلي و رفتارهاي دانش آموزان 8 -برگزاري جلسات مستمر بحث و گفتگو با دانش آموزان و تلاش در جهت حل مسائل و مشکلات آنان 9- تشکيل جلسات مشاوره با خانواده و ياري دادن والدين براي رفع مشکلات دانش آموزان به شيوه اي درست 10- ارزيابي نيازها و بررسي مشکلات دانش آموزان در زمينه مسائل شخصي، خانوادگي، اجتماعي، تحصيلي، اخلاقي و انضباطي 11- تنظيم و اجراي برنامه هاي آموزشي در زمينه هاي رشد و پيشگيري و درمان مشکلات 12- همکاري با معلمان و کمک به آنان در حل و فصل مشکلات دانش آموزان و شرکت در شوراهاي مدرسه 13- انطباق دانش آموزان با محيط مدرسه، معلم و دروس و ايجاد انگيزه هاي مناسب براي درس خواندن و عدم احساس ناتواني در موارد شکست تحصيلي با نگاه جامع به اهداف و وظايف آموزش و پرورش. تفکيک و مرز بندي دقيق بين راهنمايي و مشاوره ي تحصيلي با ساير ابعاد راهنمايي و مشاوره از جمله راهنمايي و مشاوره تربيتي، شغلي و حرفه اي اصولي و منطقي نيست. مشکلات دانش آموزان، زنجيره اي از عوامل فردي و اجتماعي است که نيازمند ديدي جامع نگر و نظام مند به استعدادها و توانايي ها و علائق، شخصيت، ساختار و وضعيت خانواده و ساير متغيرهاي محيطي است. مشاور مدرسه با آگاهي از ارتباط تنگاتنگ مشکلات تحصيلي با زمينه هاي رواني -اجتماعي دانش آموزان، با استفاده از متون و روش هاي راهنمايي و مشاوره از طريق شيوه هاي مختلف فردي، گروهي و خانوادگي به دانش آموزان کمک مي کند تا با بررسي هاي همه جانبه مشکل بتوانند راه حل يا راه حل هاي مناسب را انتخاب و براي اجراي آن ها برنامه ريزي نمايند و در نهايت عملکرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود يابد. يکي از روش هاي مشخص کردن نقش مشاوران اين است که ببينيم شاگردان، معلمان، مديران و والدين(يعني گروهي که مشاوران به آن ها خدمت مي کنند) آن ها را چگونه درک مي کنند. پيدا کردن آگاهي در اين مورد، چگونگي پذيرش مشاوران را از طرف اين افراد مشخص مي سازد. تحقيقاتي که راجرز در زمينه فوق به عمل آمده، معلوم کرده است که بيشتر دانش آموزان معتقدند که برنامه راهنمايي روي هم رفته با ارزش مي باشد، اما بايد خاطر نشان ساخت که دانش آموزان مورد مشاوره راجرز، جز در مورد انتخاب حرفه و رشته تحصيلي در بقيه موارد، برنامه راهنمايي را منبعي ياري دهنده تلقي نمي کنند شايد يکي از علل اين موضوع عدم پذيرش مشاوران از جانب شاگردان و نبودن تفاهم ميان آن ها باشد. در رابطه با عقايد معلمان نسبت به مشاوران، بايد گفت که« پيرسون» مطالب زير را يک انگيزه احتمالي عقايد خصمانه درباره مشاوران مي داند. براي معلم قبول اين که در مدرسه به وجود متخصصان روابط انساني نياز هست، مشکل مي باشد. زيرا اعتراف به ضرورت وجود اين گونه متخصصان، مستلزم اين است که معلمان را محدود سازد و اين همان چيزي است که معلمان نمي خواهند با آن رو به رو گردند.

مديران هم نسبت به ضرورت وجود مشاوران در مدرسه، عقايد مخالفي دارند. در مقاله اي از يک مدير مدرسه که در مجله«لوک» نقل گرديده است، کار مشاوران را در مدرسه مربوط به مسأله شاگرداني که مدرسه را ترک مي کنند، داراي کمترين ارزش مي داند و معتقد بود که مشاوران از لحاظ آمادگي و خصوصيات شخصي در درجه دوم اهميت قرار دارند. اين مطلب توسط کاريکاتوري که به وسيله مدير مذکور رسم شده بود، نمايان گرديد اين کاريکاتور روشن مي ساخت که مشاوران در هر سطحي که مورد ارزيابي قرار گيرند، افرادي غير مؤثر مي باشند. نتايج تحقيقات ديگر مربوط به قبول مشاوران از طرف اکثريت مديران، نشان مي دهد که آن ها، مشاوران را افرادي همه کاره مي دانند. با اين که نظريات ذکر شده ظاهراً با هم مرتبط نيستند اما در واقع رابطه نزديکي ميان آن ها وجود دارد. در نظر گرفتن کار مشاور از لحاظ معيار اداري(براي مثال کارآيي) مخصوصاً با توجه به انتظارات نابجاي مديران، صحيح به نظر نمي رسد. اختصاص دادن وظيفه اي به يک فرد و توقع اين که آن فرد همه کاره باشد، نشانگر اين است که مديران جريان واقعي کار را مخفي نگه مي دارند و بدون ترديد اگر فردي را براي انجام کاري استخدام کنند و بعداً وظيفه ديگري به او محول کنند، او نمي تواند وظيفه اصلي خود را به خوبي انجام دهد. اما عقايد والدين درباره مشاوران داراي اهميت خاصي مي باشد. «اورايف» معتقد است که والدين وظايف مشاوران را به ترتيب ذيل درجه بندي مي کنند: 1. برنامه ريزي 2. تلاش براي حل مسائل مدرسه 3. مشاوره با شاگردان در مورد حرفه آينده آن ها 4. مشاوره با شاگردان درباره مسائل شخصي.

وظايف کادر آموزشي و اداري مدرسه در قبال مشاوره و راهنمايي

جريان مشاوره و راهنمايي، زماني در مدارس موفق خواهد گرديد که به عنوان جزئي از کل برنامه آموزشي مدرسه مطرح شود و هر کدام از پرسنل و کارکنان مدرسه اعم از مدير و معاون و آموزگاران وظيفه خود را در قبال هسته مشاوره به خوبي انجام دهند. مهم ترين وظايف کادر آموزشي در برابر برنامه مشاوره و راهنمايي عبارتند از: 1. حمايت از برنامه هاي مشاوره کمک به مشاوره در جهت شناخت دانش آموزان و تسريع انجام کارهاي مشاوره 2. معرفي دانش آموزان مشکل دار توسط آموزگار به مشاور، جهت کمک و حل مشکل آن ها 3. هماهنگ کردن برنامه مشاوره با ساير برنامه هاي مدرسه 4. همکاري با مشاوران در جهت شناسايي استعدادهاي شاگردان. برنامه هاي راهنمايي مدارس را در گذشته به صورت تأمين نيازمندي هاي آموزشي، حرفه اي، رواني و اجتماعي کودکان تشريح کرده اند. اما اغلب برنامه هاي راهنمايي در راه تأمين يک يا دو منظور اقدام نموده و بقيه اهداف را در درجه دوم اهميت قرار داده و فقط به طور اتفاقي در برآوردن آن ها اقدام کرده است، امروز در برنامه هاي مشاوره به همه جنبه هاي ذکر شده در بالا توجه مي شود، به عبارت ديگر مشاوره ميدان عمل خود را توسعه داده و در اختيار دانش آموزان در همه ي مقاطع تحصيلي قرار داده است. در گذشته مشاوره خدمتي رسمي ولي سازمان نيافته بود که به انتخاب شغل محدود مي گشت و امروز به صورت يک سلسله خدمات راهنمايي و شخصي بسيار پيشرفته و هماهنگ درآمده است، بنابراين مشاوره شامل تمام جنبه هاي رشد و تکامل شاگرد است.

در گذشته راهنما شخصي ناصح بود و امروز نقش مشاور، ارزيابي کننده ي پيشرفت فرد، کمک دهنده به او در حل مشکلات ، رابط بين خانه و مدرسه و هماهنگ کننده ي فعاليت هاي راهنمايي کارمندان و معلمين، طرف مشورت در تنظيم برنامه درسي است. در گذشته وظايف راهنمايي و مشاوره به عهده ي معلمين و مديراني بود که براي اين کار تربيت نشده بودند و امروز گرايش به اين است که در مدارس يک نفر مشاور يا متخصص راهنمايي تربيت شده وجود داشته باشد. در گذشته منظور مدرسه فقط دادن تعليمات و تنها چيزي که ارزشيابي مي شد، توانايي ها و عدم توانايي هاي ذهني کودک بود، و بر حسب توانايي هايي که داشت و يا به علت نداشتن استعدادهاي مورد نياز به او توصيه مي شد که فلان رشته را انتخاب کند و يا فلان دوره را انتخاب نکند، اما امروز پيشرفت همه جانبه ي کودک مورد نظر مدارس جديد مي باشد و تنها به کسب مهارت هاي آموزشي و يادگيري هاي درسي اکتفا نمي شود بلکه هدف، رشد همه جانبه شخصيت کودک مي باشد تا به جايگاه و مقام يک فرد بزرگسال کامل برخوردار از سلامت روان برسد. از جمله اموري که مورد توجه است، سازگاري هاي حرفه اي، اجتماعي و شخصيتي اوست، مفهوم تازه ي آموزش و پرورش عبارت است از سازگاري با موقعيت هاي زندگي و خدمات راهنمايي با هدف حمايت از مدارس و ايجاد تسهيلات لازم براي رسيدن به آن سازمان يافته است. برنامه ي جديد راهنمايي با تأکيد بر رشد سلامت روان کودک گسترش مي يابد و لذا اجراي آن به صورت توجه به همه ي جوانب رشد کودک و همگي ابعاد شخصيت او بر روش قديمي تشخيص و درمان برتري چشمگيري يافته است با اين تعبير لزوم و گسترش خدمت راهنمايي و مشاوره در تمام مقاطع تحصيلي از ابتدايي تا دبيرستان يک ضرورت مسلم در همه جوامع پيشرفته است.

 

 

 

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :4.0 از 5 امتياز است.


12345
33 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 9452 -1 -1

کامپیوتر
هوافضا
صنایع الکترونیکی
نجوم
مقالات عمومي
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse